Ölçek Gerekli Ama Yeterli Değil!..

Geçtiğimiz günlerde Türkiye Belediyeler Birliği ve Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği işbirliği ile ülkemizde “Belediyelerde İdari ve Mali Kapasitenin Geliştirilmesi” konulu uluslararası sempozyum gerçekleştirildi

Geçtiğimiz günlerde Türkiye Belediyeler Birliği ve Kıbrıs Türk Belediyeler Birliği işbirliği ile ülkemizde “Belediyelerde İdari ve Mali Kapasitenin Geliştirilmesi” konulu uluslararası sempozyum gerçekleştirildi. KKTC ve Türkiye yanında Moldova-Gagavuz, Makedonya, Kosova, Ukrayna-Kırım ve Kazakistan'dan gelen belediye başkan ve temsilcilerinin sempozyuma katılması Kıbrıs Türkünün devlet olarak varolma mücadelesine moral kaynağı olurken sempozyumun zamanlaması da oldukça dikkat çekmektedir.

Sempozyum zamanlama açısından önemlidir. Çünkü 2013-2015 ekonomik protokolüne göre 2013 Aralık ayı atibariyle yerel yönetimlerin idari, mali ve denetimsel olarak yeniden yapılandırlması öngörülmektedir. Buna ilaveten, LTB tecrübesi belediyelerin yeniden yapılandırılmasının kaçınılmaz olduğunu ortaya koymuştur.

Sempozyumda son derece önemli sunumlar yapılmıştır. Ancak, bir iktisatçı olarak benim yoğunlaştığım T.C İçişleri Bankanlığı temsilcisi İlker Haktankaçmaz’ın belediyelerde ölçek sorununa ilişkin sunumu olmuştur. Haktankaçmaz öncelikle dünyadaki trende paralel Türkiye’de de ölçek ekonomisine bağlı olarak belediye sayısında önemli düşüşler olduğunu ifade etmiştir. Bu yönde yapılan reformun sonuçlarını anlamak için T.C MMOB Şehir Plancıları Odası’nın Büyükşehir Belediyesi Kanunu Değişikliğine ilişikin (10.10.2012) tarihli Değerlendirme Raporundan alınan aşağıdaki ifadeye gözatmak yeterli olacaktır.

“Türkiye`de var olan belediye sayısı 2000 yılında 3.228 düzeyindeyken, Büyükşehir Yasası ve Belediye Yasası`nda yapılan değişiklikler sonucu gerçekleşen kapanmalarla, 2009 yılı yerel seçimleri sonrasında, 2010 yılında bu sayı 2.950`ye inmiştir. Bu kez yapılan değişiklikle 1591 belediyenin kapanmasıyla bu sayı 1.359`a inmektedir. Bu sayıya yeni kurulan ilçe belediyelerinin eklenmesiyle 1.384`e yükselmiştir. Son 10 yılda ülke genelinde belediye sayısının yaklaşık % 60 azalması anlamına gelen böylesi bir düzenleme, ülkemizin yerel yönetim sistemi açısından önemli bir değişim anlamına da gelmektedir.”

Haktankaçmaz, Türkiye’de ölçeğe göre en verimli belediye nüfuslarının 10,000 ve 100,000 arasında olduğunu ifade ederken bir belediyenin verimliliği açısından en az 40 km² alana hizmet vermesi gerektiğini vurguladı. Öte yandan, dünya ölçeğinde yapılan 2009 tarihli bir literatür çalışmasında en verimli belediye nüfusunun 25,000 – 250,000 arasında olduğuna işaret etmektedir. Bu veriler ışığında, KKTC’de yapılması muhtemel bir reformu aşağıdaki tablodan inceleyebiliriz. Tablodan da görüldüğü gibi ilk 8 belediye haricinde KKTC’de 20 belediyenin nüfusu 10,000 den düşüktür. 14 belediyenin nüfusu 5,000’den azdır. Dünya ölçeğine göre hareket edilirse 3 belediye haricinde 25 belediyeninin nüfusu 25,000’den düşüktür.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ölçek yapısı tartışmalarına ilişkin KKTC’deki mevcut duruma da değinildi. Şöyle ki, ülkemizin en büyük ölçekli Lefkoşa Türk Belediyesi’nın neden iflasın eşiğinde olduğu üzerinde duruldu. Sonuç olarak ise belediyelerin yapılandırılmasında ölçeğin gerekli ama yeterli bir unsur olmadığının altı çizildi. Ölçeğin verimliliğe neden olabilmesi için belediyenin öncelikle verimlilik ve etkinlik vizyonu ile kurumsal olarak yönetilmesi gerekmektedir. Aksi takdirde, ölçeğin sağlayabileceği verimlilik hedefine ulaşılamaz ve ölçek ile verimlilik arasında bir ilişki ortaya çıkmaz. Şöyle ki, belediye ölçeği nüfus bazında azaldığı zaman belediyede sakin kişi başına toplam giderin artması beklenmektedir. Ancak, bunun aksine bahse konu giderin ölçekle ilişkisi olmadığı ortaya çıkmaktadır. Şekil 1’de görüldüğü gibi KKTC belediyeleri ölçeğe göre sıralanırken nüfus başı toplam giderin en düşük olduğu belediyeler düzensiz bir şekilde sırasıyla 17, 4, 15 ve 28’dir.

 

 

 

 

 

 

Şekil 1: 2011 Yılı KKTC Belediyeleri Nüfus Başına Toplam Giderler (TL)

Netice itibariyle ölçeğe yönelik yapılacak reform sonrası öngörülen verimlilik hedefine varmak için 2013-2015 ekonomik protokolünde yer aldığı gibi belediyelerde idari, mali ve denetimsel yapılandırılmaya gidilmesi gerekmektedir. Bu açıdan, aynı zamanda bir teknokrat olan Sayın Akça’nın sempozyuımdaki “YEREL YÖNETİMLERDE PROJE GELİŞTİRME, KONTROL, DENETİM, İHALE, SATIN ALMA VE MALİ SÜREÇLERİN GÜÇLENDİRİLMESİ, GELİR İDARELERİNİN ETKİN ÇALIŞTIRILMASI, ŞEFFAFLIK VE HESAP VEREBİLİRLİK İLKELERİNİN İŞLETİLMESİNE İHTİYAÇ OLDUĞU” yönündeki vurgusu fevkalade isabetli olmuştur.

Bu haber 1180 defa okunmuştur

:

:

:

: