KKTC limanları özelleştirilsin mi?

Birçok olayda olduğunun aksine limanların özelleştirilmesine ne peşkeş ne de statüko mantığı ile yaklaşmamız gerekir.

 

 

 

 

 

 

 

 

Birçok olayda olduğunun aksine limanların özelleştirilmesine ne peşkeş ne de statüko mantığı ile yaklaşmamız gerekir. Elbette, uç noktalardan özelleştirmeye yaklaşanların salt çıkarlarını düşündüklerini maalesef toplum bilmektedir.

Hâlbuki yapılması gereken toplumun refahını göz önünde bulundurmak ve ülkenin rekabet edebilirliğini ve sürdürülebilirliğini sağlamaktadır. Bu noktadan hareketle, yaklaşım bilimsel ve profesyonel olmalıdır. Bu çerçevede, öncelikle Dr. Jale Nur Ece’nin “Limanların Özelleştirilmesi” (http://www.denizgazete.com/index.php?sayfa=yazar&id=11&yazi_id=100008) konulu çalışmasında önemli gördüğüm üç kısmı sizlerle paylaşmak istiyorum. Bu kısımlar “Neden Özelleştirme”, “Liman Özelleştirme Yöntemleri”, ve “Limanların Özelleştirilmesinde Dikkate Alınması Gereken Unsurlar”’dır.

NEDEN ÖZELLEŞTİRME?

Kamu sektöründeki limanlar teknolojik gelişmeleri takip edememekte, daha fazla bürokratik işlemler gerektirmekte ve müşteri taleplerine cevap verebilmede fazla etkin olamamaktadır. Kamu limanlarının etkin, verimli ve karlı olduğu durumlarda bile, merkezi idareye bağlı olmanın yaratacağı kısıtlamalar limanı olumsuz yönde etkilemekte ve limanlar serbest rekabet koşulları içerisinde çalıştırılamamaktadır. Kamu tarafından işletilen limanların yaratabileceği kısıtlamalar şöyle özetlenebilir.

• Personel yönetimi, kamu personel politikasının kurallarına bağımlıdır ve teşvik gibi politikaların uygulanmasında güçlükler bulunmaktadır.

• Liman İşletmeleri mali konularda kısıtlı bütçeye sahiptir. Pazarlama faaliyetleri yeterince yapılmamaktadır.

• Rekabet koşullarında ticari esaslara göre uygulanması gereken tarife politikaları uygulanamamaktadır.

• Liman altyapı ve üstyapına ilişkin yeterli yatırım gereksinimleri karşılanamamaktadır.

• Gümrük, liman, ticaret odaları, güvenlik gibi kuruluşlar arasında etkin uyum, koordinasyon ve işbirliği olmamaktadır.
Özelleştirmenin ana felsefesi, devletin, asli görevleri olan adalet ve güvenliğin sağlanması yolundaki harcamalar ile özel sektör tarafından yüklenilemeyecek altyapı yatırımlarına yönelmesi, ekonominin ise pazar mekanizmaları tarafından yönlendirilmesidir. Dolayısıyla, Özelleştirme; kamu kuruluşlarındaki kısıtlamalardan liman işletmelerinin etkilenmemesini, limanın teknolojik gelişmelere ayak uydurmasını sağlayacak ve liman operasyonlarının etkinlik ve verimliliğini, hızını artıracak ve güvenli operasyonu sağlayacaktır.

Özelleştirmenin temel amacı devletin ekonomideki sınai ve ticari aktivitesinin en aza indirilmesi, rekabete dayalı piyasa ekonomisinin oluşturulması, devlet bütçesi üzerindeki KİT finansman yükünün azaltılması, sermaye piyasasının geliştirilmesi ve atıl tasarrufların ekonomiye kazandırılması, bu yolla elde edilecek kaynakların altyapı yatırımlarına kanalize edilebilmesidir Ancak, özelleştirme öncesinde ilgili mevzuata ilişkin gerekli düzenlemelerin yapılması gereklidir. Limanların özelleştirilmesindeki başlıca amaçlar aşağıda belirtilmektedir:

• Liman hizmetlerinin etkinliğini ve verimliliğini artırmak,

• Liman kolaylıkları ve kaynaklarının azami kapasite kullanımını sağlamak,

• Ulusal ve bölgesel rekabeti artırmak,

• Finansal bağımsızlık sağlamak,

• Bürokrasiyi azaltmak,

• Liman üstyapı ve altyapı yatırım gereksinimlerini karşılayarak limanları teknolojik gelişmelere ve modern işletme tekniklerine uygun olarak işletmek ve yönetmek,

• Bölgesel ve ulusal ekonomiye katkıda bulunmak,

• Sanayiinin ve yan sanayiinin gelişmesine katkıda bulunmak,
Limanların özelleştirilmesinde yukarıda belirtilen genel amaçların dışında liman işletmesinin amaçları da söz konusu olup, bunlar aşağıda belirtilmektedir:

• İstihdam. Fazla ücret, prim sistemi gibi işçileri teşvik edici yöntemlerle verimin arttırılması,

• Tarife. Serbest piyasa koşullarına göre ayarlanabilen esnek bir tarife yapısının oluşturulması,

• Limanın kar etmesi ve yatırım. Liman işletmesinin gelir elde edilmesi ile ticarete yönelik yatırıma ilişkin kararların alınması,

• Çeşitli hizmetlerin sunulması. Limanın rıhtım ve terminallerde verdiği hizmetlerin dışındaki faaliyetlere de yatırım yapılması,

• Mali kaynaklardan yararlanma imkanı. Özel bir liman sermaye piyasalarına girmek için ticari krediler, fonlar veya hibelerden yararlanma imkanının olması.

LİMAN ÖZELLEŞTİRME YÖNTEMLERİ

Limanların özelleştirilmesi yaklaşımında başlıca üç liman özelleştirme yöntemi mevcuttur. Bunlardan birincisi liman hizmetlerinin etkinliğinin ve verimliliğin artırılması amacıyla işletme hakkı devri, imtiyaz anlaşması, kira sözleşmeleri ile bu hizmetlerin özel sektör tarafından yürütülmesi.

İkinci yaklaşım ise limanların daha fazla ticari esaslara göre çalıştırılmasını sağlayacak şekilde yönetilmeleri (yönetim anlaşması-management contract) ve üçüncüsü gerekli finansmanın sağlanması amacıyla özel sektöre transferidir. Liman sektöründe hizmetlerin etkin ve verimli olarak verilmesi ve ticari esneklik sağlamak için özelleştirme bir araçtır. Ancak, liman özelleştirme programının amaçları ülkelerin ticaret ve ulaştırma amaçlarına uygun olmalıdır.

LİMANLARIN ÖZELLEŞTİRİLMESİNDE DİKKATE ALINMASI GEREKEN UNSURLAR

Limanlar için en uygun özelleştirme yöntemini seçerken; ülkenin özelleştirme programının amaçları ve hedefleri, taşımacılık ve liman politikası, liman kullanıcılarının ve işçilerinin ihtiyaçları, liman hinterlandı, dünyada kombine taşımacılığın giderek daha fazla önem kazanması nedeniyle limanın hava, kara ve demiryolu bağlantıları, liman hinterlandının sosyo-ekonomik yapısı, diğer bölge limanlarına ve demiryolu ve karayoluna yakınlığı, liman sektörüne etki eden diğer faktörler değerlendirilmelidir.

Limanların altyapı ve üstyapı ile tesislerinin işletme ve finansman fonksiyonlarının incelenmesi gerekmektedir. Ayrıca limanların güçlü ve zayıf yanları ile fırsat ve tehdit oluşturabilecek unsurların belirlenmesi gerekmektedir.

SONUÇ OLARAK

KKTC’de özelleştirme furyası bu kez de limanlara sıçradı. Bu seferde geçmişte olduğu gibi özelleştirme kavramsal ve kurumsal dayanaklardan yoksun olarak sloganvari yapılmaktadır. Yani, yukarıdan da anlaşılacağı gibi, neden KKTC’de limanlar özelleştirilmeli sorusuna net yanıt verilmemektedir. Buna ilaveten KKTC halkının ikna edilmesi niçin aşağıdaki soruların yanıtları da netleşmesi gerekmektedir.

• Hangi sorunlar devlet yönetiminde çözülememekte ve özelleştirilince çözülecektir?

• Bugüne kadar KKTC’de özelleştirilen enerji, ulaştırma ve haberleşme gibi sektörlerde yapılan özelleştirmeler ne derece başarılı olmuştur?

• Bu özelleştirmelere toplumun bakış açısı nedir?

• Toplum bu özelleştirmeleri peşkeş mi? Yoksa toplumsal refahın gereği mi görmektedir?

• Özelleştirmeler AB uyum sürecinin bir gereği midir? Eğer öyle ise diğer alanlardaki uyum süreçleri neden ciddiye alınmamaktadır?

Özetle, KKTC’de limanların özeleştirilmesi hedefini toplumla paylaşmadan özelleştirmenin neden gerekli olduğu, geçmiş başarısız özelleştirme denemeleri de dikkate alındığında özelleştirmenin toplumun hayrına nasıl olacağı, limanlarımızın paydaş ve uzman analizi ile güçlü ve zayıf yönleri ile çevrenin yarattığı tehdit ve fırsatların tespit edilmesi ve en uygun özelleştirme yöntemlerinin seçilmesi gerekmektedir. Bu süreç ise toplumun gözü önünde şeffaf olarak gerçekleştirilmelidir.

Bu haber 716 defa okunmuştur

:

:

:

: