Öyle hade deyince Başkanlık sistemi yerleşmiyor

Bugün son günlerde tartışmaya açılan Başkanlık sistemini anlamaya çalışalım.
Bugün son günlerde tartışmaya açılan Başkanlık sistemini anlamaya çalışalım. Nedir bu Başkanlık sistemi isterseniz önce kısaca bir ona deyinelim. Başkanlık sistemi, devlet yönetiminde tek bir kişinin başkanlığında hükûmet etme ve devleti yönetme esasına bağlı siyasi sistemdir. Yasama, yürütme ve yargı ilkeleri arasında katı bir ayrılığa dayanan temsili bir yönetimdir. Başkanlık sisteminin en tanımlayıcı özelliği yürütmenin nasıl ve ne şekilde seçildiğidir. Başkanlık sistemini parlamenter sistemden ayıran temel özellik, yürütme organının biçimi ve rolü ile ilintilidir ve parlamenter sistemden farklı olarak, başkanlık sisteminde yürütme organı ile yasama organı iç içe geçmemiş durumdadır. Peki, Başkanlık sistemi hangi özellikleri taşır? Sabit bir başkanlık süresi vardır. Seçimler kurgulanmış tarihlerde yapılır. Güvensizlik oyu ile hükûmet düşürülüp erken seçimler düzenlenemez. Bazı ülkelerde devlet başkanının yasaları çiğnediği durumlarda İngilizce olarak 'Impeachment' denilen meclis soruşturmasıyla erken seçimlere gidilmesi biçiminde kural dışılıklar vardır. Yürütme erki tektir. Kabine üyeleri devlet başkanıyla birlikte çalışır ve yürütme ile yasama organlarının ilkelerini uygulamak zorundadırlar. Başkanlık sisteminde devlet başkanının bakanlar kurulu için önerdiği adaylar ve hakimler yasama organı tarafından onaylanmalıdır. Devlet başkanı; kabine üyeleri, ordu veya yürütme erkinin herhangi bir çalışanını doğrudan yönetme hakkına sahiptir. Fakat hakimleri fesh etme veya emir verme gibi bir yetkisi yoktur. Yasama ve yürütmenin ayrıldığı yönetimlerde suçtan hüküm giymiş mahkûm ve suçluları affetme veya cezalarını hafifletme genelde devlet başkanının elindedir. 'Başkan' terimi yalnızca başkanlık sistemiyle yönetilen ülkelere has bir ifade değildir. Örneğin popüler olsun veya olmasın, yasal yollarla seçilmiş olsun veya olmasın bir diktatör de başkan olarak isimlendirilir. Peki Başkanlık sisteminin özetle temel ayırt edici özellikleri nelerdir? Devlet başkanı doğrudan halk tarafından seçilir. Yürütme organı tek kişinin kontrolündedir. Yürütme yasamanın güvenine dayanmaz. Tabi bunun yanında tali özellikleri de vardır. Tali özellikler başkanlık sisteminin olmazsa olmaz şartları değildir. Başkanlık sistemi için yukarıda belirtilen üç asli özelliğin olması yeterlidir. Başkanlık sistemi aşağıda belirtilen tali özelliklerden birini taşımıyorsa başkanlık sistemi olmaktan çıkmaz. Yürütme yasamayı feshedemez. Yürütme organında görev alan bir kişi aynı anda yasamada da görev alamaz. Başkan, yasama organının çalışmasına katılamaz. Ekonomi ve insani gelişmişlik göstergelerine bakılacak olursa: Dünyada, Gayri Safi Yurtiçi Hasılası (GSYH) en yüksek 10 ülkenin sadece iki tanesinde (ABD ve Brezilya) başkanlık sistemi görülüyor. ABD aynı zamanda dünyanın en yüksek GSYH'sine sahip ülkesi konumunda bulunuyor. Geri kalan 8 adet ülkede ise üç parlamenter sistem ve üç parlamenter monarşi göze çarpıyor. Kişi başına düşen GSYH'ye baktığımızda da durum pek değişmiyor. Bu alanda dünyanın en zengin 10 ülkesinden sadece birinde (ABD) başkanlık sistemi mevcut. Kişi başına düşen GSYH'nin en yüksek olduğu ülke Lüksemburg olurken, bu kategorideki ülkeler ağırlıklı olarak parlamenter monarşi ve parlamenter sistem ile yönetiliyor. Ekonomik göstergeler ile yetinmeyip, insani gelişmişliğe de bakmak gerekiyor elbette. Dünyada insani gelişmişlik puanı en yüksek ülke Norveç olarak görünüyor. Bu ülke parlamenter monarşi ile yönetilirken, dünyada insani gelişmişliği en yüksek 10 ülkeden sadece bir tanesi (ABD) başkanlık sistemine sahip. Ülkeler ağırlıklı olarak parlamenter monarşiler ile yönetiliyor. Peki ya insani gelişmişliği en kötü durumdakiler? Dünyada bu alanda son sırayı alan 10 ülkeye bakıldığında ise, 7 tanesinin başkanlık sistemine sahip olduğu görülüyor. Bunlar arasında Mozambik, Sierra Leone, Gine, Burundi gibi ülkeler bulunuyor. Özet olarak belirtmek gerekirse, bugün Başkanlık sistemi ile yönetilen ülkelerde ekonomik refahın yanında insani gelişmişliğin de çok ileri demokrasi ile örtüşmesi gerekir ki bu sistem bütün paydaşları ile alıştırılabilsin.
Bu haber 9 defa okunmuştur

:

:

:

: