Yakın Doğu Üniversitesi (YDÜ) kültürel etkinlikleri çerçevesinde, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü bünyesinde “Genç Edebiyatçılar Kulübü” tarafından YDÜ’de “Gagavuz Türkçesi” konulu bir konferans düzenlendi.

Yapılan açıklamaya göre konferans, YDÜ öğretim görevlisi Türkolog Erdoğan Saracoğlu tarafından verildi.

Saracoğlu konferansında özetle şunları söyledi: “Hıristiyan Türklerinden olan Gagavuzların büyük bir bölümü Moldova’da, diğer Gagavuzlar ise Ukrayna, Rusya, Doğu Kazakistan, Bulgaristan, Romanya, Yunanistan ve Makedonya’da yaşamaktadırlar. Eski Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Birliği’nde yaşayan Gagavuzların toplam sayısı 1989 sayımına göre 197,164’tür. Moldova dışında Bulgaristan’da yaklaşık 5.000 kadar Gagavuz yaşamaktadır. Kazakistan Cumhuriyeti ile Orta Asya’da 1908-1914 yılları arasında Besarabya’dan buraya göç etmiş küçük Gagavuz toplulukları vardır. Gagavuzların toplam sayısı bugün 500 bin civarındadır. Gagavuzlar dilleri, dinleri ve diğer kültür özellikleri bakımından öteki Türk topluluklarına göre birtakım değişik özellikler taşıdıklarından, asıllarına ve bugünkü duruma gelinceye kadar geçirdikleri değişikliklere dair pek çok görüş ortaya atılmıştır. Ancak hemen belirtelim ki, Gagavuz Türkçesi’nin sesbilgisi özellikleriyle ilgili olarak yapılan araştırmalarda ünlülerin sayısı ve niteliği konusunda bugün birbirinden farklı bazı görüş ve değerlendirmeler vardır.

TÜRKÇELER ARASINDAKİ FARKLAR

Türkolog Fuat Bozkurt, Gagavuz Türkçesi’nde 9 ünlünün bulunduğunu belirtmekte, uzun ünlülerin asli olmadığını, bu ünlülerin Gagavuz Türkçesi’nde daha çok -ğ-, -h- ve -y- ünsüzlerinin düşmesi sonucu ortaya çıktığını söylemektedir. Ancak biz Gagavuz edebiyatı metinlerinden hareketle yaptığımız saptamaya göre, Gagavuz alfabesinde 10 ünlü bulunmaktadır. Bunlar, a,e,i,o,u,ı,á (Kalın, dar, düz bir diş eti ünlüsü olup, a ~ ı arası söylenir), ä, ö ve ü’dür. Gagavuz Türkçesi’nde Türkiye Türkçesi’nde olduğu gibi 21 ünsüz vardır. Ancak Türkiye Türkçesi’ndeki ğ (yumuşak g) ünsüzü Gagavuz Türkçesi’nde yoktur. Bunun yerine ts ünsüzü bulunur. Bu bileşik ünsüz Gagavuz Türkçesi’ne Rus asıllı kelimeler yoluyla girmiş ve yansıma sözcüklerle Rusça’dan alınan sözcüklerde kullanılmaktadır. 1957 yılına kadar Gagavuz Türkçesi’nin resmi bir alfabesi ve yazısı yoktu. Bu tarihte Moldova Sovyet Sosyalist Cumhuriyetleri Yüksek Şura Başkanlığı Gagavuz Türkçesi için bir alfabe düzenlemiştir. Kiril asıllı olan bu alfabede yalnız /ö/, /ü/ ve /e/ harfleri Latin alfabesinden alınmıştır. Bugün Gagavuzlar Türk Dünyası için hazırlanan Latin esaslı ortak alfabeyi kabul etmişlerdir. Bugün Ana Sözü Gazetesi bu alfabeyle yayınlanmaktadır.”