YARATICI DÜŞÜNME
Bilgi çağına, dışarıdan bakıldığında, görülen resim, algılanan resim ve içinde fiilen yaşanan resimde farklılıklara rastlanmaktadır.

Hızlı teknoloji bilgiyi sürekli güncellerken, iletişim becerilerine dolaylı ve doğal olarak olumsuzluklar da taşımaktadır. Bu durum yine dolaylı olarak yeni ve farklı koşullara uyumu güçleştirmekte, belki insanları içe kapalı, çekingen ve aracı araçlarla (tv, bilgisayar, internet, cep telefonu, canlı-sanal oyunlar vb.) kimlik oluşturabilen kişiler haline dönüştürmektedir.

Yaratıcı düşünmenin eğitim kapsamında ele alınarak değerlendirilmesi, bir ön görü olarak, bireylerin yazılı, sözlü veya beden dili anlamında iletişim becerileri kazanmalarına, yeni ortamlara kolay ve anlamlı uyum sağlamalarına destek olabilir. Çünkü zekâ ve yetenek, çevre ve eğitimin olumlu etkileri ile tanınacak fırsat ve ortamlara göre doğru orantılı olarak artabilir; gelişebilir.





DÜŞÜNME SÜREÇLERİ
Eğer amaçlanan, temel sorunlarla ilgili, meraklı, özgür, özgün, enerjik, sağlıklı ve olumlu sosyal düşüncelerle donanımlı bireyler yetiştirmekse, en önemli hedeflerden biri yaratıcılığı yüksek olan bireylerin yetiştirilmesi olmalıdır kanımca.

Yaratıcılığı yüksek düzeyde bireyler yetiştirebilmek için temel dayanak, fikren açık ve özgür olunabilecek eğitim ortamlarında, öğrenenleri soru ve/veya sorunlara farklı yanıtlar arayan kişiler olarak yönlendirebilmek olmalıdır.

Bu bağlamda, yakınsak ve ıraksak düşünme süreçleri irdelenmelidir.




YAKINSAK DÜŞÜNME
Yakınsak düşünmeyi, yalnız ve tek bir doğruya bağlı, mevcut bilgilerden çıkarılan geleneksel sonuçlara götüren düşünme tarzıdır; diye tanımlayabiliriz. Bu tarzda, öğrenciler, doğru olarak görünen ve kültürel normlarla uyuşan çözümler bulmaya çalışırlar.

Yakınsak düşünce, açıkça doğru olan yanıtı aramaktadır. Bütünüyle yakınsak düşünmeye dayanan birey, güçlü olasılıkla hayal gücü sınırlı ve çoğunlukla somut ya da hiç hayal gücü olmayan bir kişidir. Bu noktada yaratıcılık beklenmemelidir.




IRAKSAK DÜŞÜNME
Iraksak düşünmeye özgü karakteristik yapıyı, var olan bilgiye dayanılarak değişik yanıtların üretilmesi olarak tanımlayabiliriz. Bu yanıtlar yeni, özgün veya yaratıcı olarak değerlendirilme yeteneğindedirler.

Iraksak düşünen, yanıtlarında akıcılık (bir probleme verdiği yanıtta ürettiği çözüm sayısı); uyumlu esneklik, yorum ve yaklaşımların yeniden ve farklı bir şekilde yapılandırılması; esneklik (düşünmede tembelliğin olmaması); özgünlük (üretilen fikirlerin yeniliği); fikirleri işleme (fikir ve çözümlerin geliştirilmesi, ayrıntılara inilmesi) özelliklerine sahiptir.







EĞİTİM SİSTEMİNİN DÜŞÜNMEYE OLUMSUZ ETKİLERİ
Düşünme ayrılıkları, temelde zihinsel yeteneklerdeki farklılıklara dayanmaktadır. Bu farklılıkları oluşturan da bugünkü eğitim sistemidir.

Günümüz eğitim sistemi ders anlatım veya uygulamalarında, sınav sistemleri yapısıyla, yakınsak düşünmeyi oluşturmakta ve gelişmesini de teşvik etmektedir; denebilir.










Yakınsak düşünme, tek doğru yanıt üzerinde ısrarla durmaktadır ve daima o tek doğru yanıtı aramaktadır. Bu klâsikleşmiş yapı, benzeri bulunmayan yeni çözümler arama kapasitesine, düşünme eyleminde farklı perspektifler kurabilme yetkinliğine ulaşmayı engellemektedir.

Oysa bu iki düşünce arasında denge kurulabilmelidir. Sadece tek yanıt isteyen sorular ve/veya problemler olduğu gibi hiçbir standarda uyumlu olmayan sorular ve/veya problemler de bulunmaktadır.







YARATICILIK İÇİN IRAKSAK DÜŞÜNME
Iraksak düşünmenin gereği olan çağrışım akıcılığı, ifade akıcılığı ve farklı bilgileri birden çok seçeneğe ulaşmak için değişik yanıtlar irdeleme yeteneğinin okul öncesi gruplara oyun ve etkinlikler ile tanıtılıp, temel öğretimin ilk basamaklarından itibaren de sistematik olarak başlı başına ders niteliğiyle öğretilmesi, yetiştirilecek bireyler için ve toplumların geleceği adına çok önemlidir.

Düşünme süreçlerinde kullanılan temel beceriler, yaratıcı düşünme ve yaratıcı düşünmenin yönlendirilmesi kavramlarının öğretilmesi için de kullanılabilir. Çünkü aynen düşünme kavramında olduğu gibi yaratıcı düşünmenin de belli bir plân ve programa yönelik olarak öğretilmesi, sınıfta yapılan öğretimin bütünleyici bir parçası olarak değerlendirilmelidir.

Bu bağlamda yaratıcı düşünmenin yönlendirilmesi, bireye yaratıcı düşünme süreçlerini nasıl ve hangi yönde işlevsel halde kullanabileceğini, sistematik ve kendiliğinden olarak düzenleyebilme yetisi kazandırabilir.

Zihinsel olarak düşünme becerilerinin etkili biçimde edinilmesi ile düşünme süreçlerinin karmaşık yapısı çözümleniyorsa ve buradan yaratıcı düşünme süreçlerinin temelleri atılıyorsa, son aşamada, yaratıcı düşünmenin çocuğun ilgi, istek, heves, algı, yetenek, kapasite ölçütlerine göre yönlendirilerek geliştirilmesi hedeflenmelidir.

Bu durum pek çok kişinin erken zamanda kendini tanımasına, kendini fark etmesine ve bunu genel ve özel yaşamında, toplumsallaşma ve meslek edinme yaşamını kişisel isteğine göre belirleme şansı kazanmasına neden olabilecektir. Çünkü yaratıcı düşünmenin öğretilmesi, eğer bu yaratıcı düşünme süreçleri eğitsel olarak ve eğitim sistemi içinde yönlendirilmezse, bireyin ve yakın çevresinin (anne, baba, öğretmen vb.) kişisel çabaları ile sınırlı kalabilir.

Eğitsel olarak sistemli yöneltme ve yönlendirme ise, hem yaratıcı düşünme kapasitesini genişletebilir hem de üretim ve buluş isteklerini artırabilir.


YARATICILIĞIN GELİŞTİRİLMESİ MUTLAK HEDEF OLMALIDIR
Sizlerle bu yazıda eğitimin en önemli sorunsallarından biri olan yaratıcı düşünme ile yakınsak ve ıraksak düşünceler arasındaki ilişkiyi paylaşmak ve dikkatinizi bu çok önemli olduğuna inandığım konuya çekmek istedim.

Hangi eğitim modeli uygulanırsa uygulansın, yaratıcı düşüncenin geliştirilmesi hedeflenmezse eğer, toplumumuzda farklı düşünen insanları yetiştirebilmek ve yaratıcı düşüncelere sahip olan bireylere sahip olmak bir hayalden öteye gidemeyecektir.

Hedefimiz yaratıcı insan yetiştirmek olmalıdır diyerek hepinize güzel bir pazar dinlencesi temennileriyle güzel günler dilerim…

Sevgiyle kalınız…