Bugün 2 Şubat 2026. Berat Kandili. İslam dünyasında rahmetle anılan bu gece, Kur’an-ı Kerim’in Allah’ın Resulü’ne toplu olarak indirildiği, insanın affa ve arınmaya yöneldiği müstesna zamanlardan biridir. Berat kelimesi, yükten kurtulmayı, bağışlanmayı ve temize çıkmayı ifade eder. Bu yönüyle yalnızca dini bir gece değil, insanın kendi hayatına dönüp bakabildiği bir eşik gibidir.

Berat Kandili, Ramazan ayına yaklaşırken manevi bir hazırlık alanı açar. 2026 yılında Ramazan ayı 19 Şubat’ta başlayacak, ilk sahur 18 Şubat gecesi yapılacak, son oruç 19 Mart’ta tutulacak ve Ramazan Bayramı 20 Mart’ta başlayacaktır. Takvim bu tarihleri işaret ederken, asıl hazırlık insanın iç dünyasında başlar.

Bu geceler bana çocukluk yıllarımı da hatırlatır. İlkokulda sosyal bilgiler dersinde sorulan “Mahya nedir?” sorusu hâlâ zihnimdedir. Çizgili imtihan kâğıdına yazdığım cevap, camilerin minareleri arasına asılan ışıklı yazılar olmuştu. O gün bunun sadece bir tanım olduğunu sanmıştım. Yıllar içinde anladım ki mahya, ışıkla yazılmış kelimelerden ibaret değildir; bir geleneğin, bir inancın ve bir ortak hafızanın parçasıdır.

Mahya, Ramazan gecelerinde özellikle çift minareli camilerin minareleri arasına kurulan ışıklı yazılardır. Sözcüğün kökeni Arapça “hayat” anlamına dayanır. Mahyaların amacı, insanlara birlik, beraberlik ve iyilik üzerine düşünme imkânı sunmaktır. Bu yazıları tasarlayıp kuranlara mahyacı denir ve mahyacılık yüzyıllar içinde bir sanat dalı hâline gelmiştir.

Bu geleneğin izleri on altıncı yüzyılın ikinci yarısına kadar uzanır. İlk mahyalar kandiller ve mumlarla kurulurdu. Zamanla ampuller kullanılsa da “kandiller yandı” ifadesi halk dilinde yaşamaya devam etmiştir. Ramazan denildiğinde çoğu insanın zihninde beliren ilk görüntülerden biri hâlâ mahyalardır.

Mahyacılığın İstanbul’da gelişmesi, Osmanlı döneminde sultanlar tarafından yaptırılan çok minareli camilerin burada yoğunlaşmasıyla ilgilidir. Selatin camileri bu sanatın merkezi olmuştur. Edirne’de ise bazı kaynaklar, Meriç Nehri kıyısına kurulan direklere de mahyalar asıldığını belirtir.

Kıbrıs’ın İngiliz sömürgesi olduğu dönemde, 1953 yılında Lefkoşa’daki Selimiye Camii’nin minareleri arasına İngilizce “God Save The Queen” yazılı bir mahya asılması, bu geleneğin tarihsel kırılmalarını gösteren çarpıcı bir örnektir. O yıllarda Paskalya tatilinin kandil günleriyle denk getirilmesi ve Mevlit Kandili’nin Kuzey Kıbrıs’ta tatil kabul edilmesi, dini sembollerin toplumsal karşılığını da düşündürür.

Mahya ve mahyacılık, bugün hâlâ kültürümüzün canlı unsurlarından biridir. İstanbul’un 2010 Avrupa Kültür Başkenti sürecinde hazırlanan çalışmalarda yüzü aşkın mahya görseline yer verilmesi, bu geleneğin kültürel miras olarak görüldüğünün açık bir göstergesidir. “Sevelim, sevilelim” sözünün geceleri cami siluetinde ışıkla yazılması, bu hafızanın en sade anlatımıdır.

Kandil geceleri benim için biraz da annemi hatırlatır. Evde mutlaka helva ya da lokma olurdu. Yapılanlar evde kalmaz, komşularla paylaşılırdı. Bu davranış, öğütle değil yaşayarak öğrenilen bir anlam taşırdı. Kandillerin, paylaşmadan eksik kaldığını bana en yalın hâliyle o öğretmişti.

Berat Kandili, insanın yalnızca kendisiyle değil, çevresiyle de yüzleştiği bir gecedir. Kırgınlıkları düşünmek, suskunlukları fark etmek ve gönülleri yoklamak için bir duraktır. Maneviyat, yalnızca yapılan ibadetlerde değil, hayata yansıyan tutumlarda anlam kazanır.

Berat Kandili’nin kıymeti, geçmişi hatırlatırken geleceğe daha temiz bir niyetle bakabilme imkânı sunmasındadır. Takvimde yer alan bir günden öte, gönülde karşılık bulduğu sürece anlamını korur.

Bu mübarek gecenin; gönüllere ferahlık, hanelere huzur, insanlara birbirini hatırlayacak kadar durup düşünme imkânı getirmesi temennisiyle, Berat Kandilimiz mübarek olsun.