Kültür; halkların, uzun yıllar yaşadıklarının toplumun süzgecinden geçerek kalıcı hale gelen özellikleridir. Binlerce yılın birikimini içinde taşır.
Kültür; yaşanılan coğrafyadan, ülkenin içinde bulunduğu siyasi pozisyondan, gelişmişlik ve eğitim düzeyinden, geçmişin zenginliklerinden, birikimlerinden, tarihinden beslenir. Kültür; kalıtımsal bir özellik değil öğrenilerek hayat bulan alışkanlıklar bütünüdür.
Kültür; yaşanılan hayatın akışına göre değişkenlik gösterir. Baskıcı toplumlarda farklı, (siyasi, dinsel, feodal) özgür bireylerin olduğu toplumlarda farklı şekillenir. Geleneksel toplumlarda geçmişin kültürel birikimleri daha fazla korunmaktadır. Teknolojinin gelişmesi, insan ilişkilerindeki ilişki şeklini hızlı bir şekilde değişime uğrattığı için kültürel değişim de buna paralel değişime uğrayabilir ve dahi yok olabilir.
Dil, din, gelenek, sanat, ahlak, eğitim hatta hukuk gibi öğeler kültürün temel parçalarıdır. 'Sanat, kültürün estetize edilerek yeniden üretilmesi ve geleceğe aktarılmasıdır.' Sanat, kültürün aynasıdır. Sanat, kültürün üzerine işlenen nakıştır. Sanat doğduğu kültürden ayrı düşünülemez. Sanat ve edebiyat içinde bulunulan kültürden beslenir ve etkilenir. Sonrasında ise onun gücü kültürü değiştirir ve şekillendirir. Sağlıklı toplumlarda bu zincirleme reaksiyonlarla devam eder.
Kültür; salt maddi bir sonuç değildir. Aynı zamanda soyut etkileri de oluşmaktadır. Bunlar insan davranışlarına yansıyan alışkanlıklardır. Çocuk eğitim şekline yansır. Topluluk içerisinde davranış şeklini belirler. Hoşgörülü, naif, insanlara saygılı kişiler olunabileceği gibi, agresif, nobran, saygısız insanlar olarak davranış gösterebiliriz. Kadınlara bakış açımızı, hatta hırsımız bencilliğimiz, sahtekarlığımız bile yaşanan alışkanlıkların yaygınlaşması ile toplumsal bir kültüre dönüşebilmektedir. Çünkü kasadaki bir çürük meyve, önlem alınamadığı takdirde tüm kasayı çürütebilir.
Sanat, işte bu çürümenin önünde bir set olarak direniş gösterebilir. Göstermelidir. Kültürden etkilenmeyen sanat eseri yoktur. Eğer varsa onlar ayakları yere basmadan havada duran göz yanılsamasıdır. Kültür ve sanatın iç içeliği üzerine örnekler;
YAZIN SANATI ve kültür. “Yaseminin Gözyaşları” isimli kitabımdaki ÖYKÜden.(...) Anam; kalın uzun çoraplarının üzerine yünlü, elde örülmüş kısa çoraplarını giyer, lastik ayakkabıları ile onları korumaya alırdı. Uzun pamuklu eteğinin üzerine sırtını soğuktan koruması için mutlaka el örgüsü bir hırkası bulunurdu. Başında ise Kıbrıs kadınlarının bağladığı tarzda düğümü sol kenara gelecek şekilde yemenisi olurdu(...)
“Maviyi Koklamak” isimli kitabımdaki bir ŞİİR imden
(...)Tepelerin ardından
kaynamaya başlayan kazana,
içinde odunlar yanan fırına
uzanıp bakıyor mu güneş.
Az sonra çörekler, ekmekler çıkacak
sıcağından yanan ellerimde
ekmek kokusu.
Bugün bile dişlerimin arasında
sıcak ekmeğin hırsızlama dokusu.(...)
RESİM de kültür. Kıbrıslı bir ressamın resmindeki hasır sandalye, sardunyalı pencere, uzaktaki su kemerleri kültürün yansımasıdır. Resim konusunda akademik donanıma sahip kişilerin bir resimin Fransız mı İspanyol mu Alman mı olduğunu tahmin edebildiğini düşünüyorum.
MÜZİK de kültür.
(...)Al yemeni, mor yemeni, yemenisi sarı
Ah, ne de edalı Kıbrıs'ın kızları
Elleri kınalı yar, yar aman.(...)
MİMARİ de kültür. Geçmişte tahta bir kapı ile geniş bir avludan geçilerek girilen. Estetik endişesi taşımadan kerpiçten yapılan evler vardı. Sonra genellikle betonarme yaygınlaştı. Ahşap veya çelik de kullanılmakla birlikte hiçbir zaman, İtalya’daki Macaristan’daki veya Bulgaristan’daki mimari Kıbrıs’takine benzememiştir.
EL SANATLARI ve kültür; Kıbrıs’ta yaygın olmamakla birlikte, halıcılık, kilimcilik, çinicilik, minyatür, ebru, hat sanatı ve diğer geleneksel Türk el sanatları binlerce yıldan gelen kültürümüzdür ve ayrıca sanattır. Kıbrısa ait Lapta Hesap işi, Lefkara Nakışı, Yorgoz Nakışı, İpek Koza v.d.kültürümüzün eserleridir. Ve sanattır.
Şair, yazar, ressam, müzisyen, mimar ve diğer sanatçılar hayal güçleri sayesinde tüm evreni kafalarında kurgulayıp betimleyebilirler. Ancak isteyerek veya istemeyerek yerel motiflerde bu hayal gücünün içerisine girerek evrenselle sarmaş dolaş olurlar.
Kültür derneklerinin isimleri de kültür ve sanat derneği olarak yazılmaktadır. O zaman başlıkla yazıyı bitirelim. Etkinliğiniz kültürel mi sanatsal mı bayım?
Sağlıcakla kalınız.
