Bu kaçıncı yazı bilemiyorum... Gelecekte de yazacağız... Basit gibi görünen bu olay, dünyayı elektriğin keşfinden daha derinden değiştirebilir. Yapay Zekâ’dan bahsediyorum... Örneğin Anthropics Claude gibi yapay zeka programları, bilgisayar kodunu insanlardan daha iyi bir şekilde yazıp kontrol edebiliyor. Bu teknoloji, mesela telefon görüşmelerini gerçek zamanlı olarak çeviriyor, röntgenleri değerlendiriyor, dünya çapında milyonlarca robotu sürüyor...
* * *
ABD merkezli yapay zeka şirketi Anthropic'in kurucu ortağı Dario Amodei, 2030’a kadar ABD’de işsizlik oranının yüzde 20'ye kadar çıkacağını öngörüyor. Uzay ve yapay zekâ şirketi SpaceX'in sahibi, tarihin ilk trilyoneri olan Elon Musk ise tüm işlerin yapay zekâ tarafından devralınabileceğine inanıyor. Efsanevi Silikon Vadisi yatırımcısı Vinod Khosla ise 'tüm işlerin yaklaşık yüzde 80'inin yapay zekâ tarafından devralınabileceğini' varsayıyor.
* * *
Teknoloji yöneticilerinin geleceği görebilecek bir sihirli küresi yok. Ancak aylardır tahminleri genel tabloyla örtüşüyor: ABD’li banka Goldman Sachs, 2023 gibi erken bir tarihte, 300 milyon tam zamanlı işin yapay zekâ yoluyla otomasyonla ortadan kaldırılabileceği sonucuna varmıştı. Uluslararası Para Fonu, 2024 yılında tüm işlerin yüzde 40'ının etkileneceğini öngörmüştü. Sanayileşmiş ülkelerde bu rakam yüzde 60'a ulaşacaktı.
* * *
Almanya’da haftalık Der Spiegel dergisi bu hafta bu konuyu kapak konusu yapıp geniş yer ayırdı. ‘Yeni Yapay Zekâ Kapitalizmi‘ diyor... Dergi geniş analizinde şöyle diyor; Yapay zekâ, insan emeğini gereksiz kılmanın eşiğinde. Orta sınıf endişeli, teknoloji patronları kâr elde ediyor. Karl Marx'ın öngördüğü gibi, kapitalizmin sonu mu yaklaşıyor?‘ ‘Marx'ın en önemli eserine göre, kapitalizm kendi sonunu içinde barındırır, neredeyse kendi kendini hızlandıran bir saat mekanizması gibi:‘ diye ekliyor.
* * *
Google'ın yapay zeka laboratuvarı DeepMind'ın kurucusu ve yöneticisi Demis Hassabis, 'Bu devrim, sanayi devriminden on kat daha büyük ve muhtemelen on kat daha hızlı olacak' diyor. Analize göre, yapısal değişimin kurbanı olma riski en yüksek olanlar maden ocaklarındaki madenciler veya terziler değil. Orta sınıf. Yapay zekânın bilişsel görevlerini özellikle hızlı bir şekilde devralabileceği masa başındaki bilgi işçileri:
* * *
Buna karşılık çip üreticisi Nvidia'nın CEO'su Jensen Huang, yapay zekânın sadece masa başı işleri devralmakla kalmayıp, milyarlarca makinenin, on milyonlarca otonom aracın ve yüz binlerce robot fabrikasının en zorlu fiziksel görevleri bile üstleneceği bir dünya hayal ediyor. Bunun, 'şimdiye kadarki en büyük endüstri' olacağını söylüyor. Ütopik bir vizyon...
* * *
İnsan emeği ekonomik sistemin temel bir unsurudur: Sermaya yatırılır. Bu parayla, makineler ve üretim araçları satın alınır. Buna insan emeği eklenir. Sonuçta, ürünün değeri çalışanların ücretlerinden ve fabrikaların maliyetinden daha yüksek olur. Girişimci bu şekilde kâr elde eder ve giderek daha da zenginleşir. İşçi de kazanır. Bu sihirli bir formüldür. Şimdi ise, yapay zeka büyük ölçekte insan emeğinin yerini almak için kullanıyor.
* * *
Katılır mısınız bilemem ama yaygın kanı şu... Bu Alman dergisinin analizinde de işaret ediliyor. ‚‘Dünyanın en zengin insanları arasında yer alan patronlarının bulunduğu ve toplam değerlerinin Euro Bölgesi'nin gayri safi yurtiçi hasılasını aşan Silikon Vadisi'ndeki bir avuç teknoloji şirketi, insan emeğini ortadan kaldırmaya hazırlanıyor. Örneğin Mayıs ortasında Mark Zuckerberg, çalışanlarının yüzde onunu yaklaşık sekiz bin işçiyi çıkardı.
* * *
Endüstriyel otomasyon, mekanik dokuma tezgahının icadından beri insanlığa eşlik ediyor. Ancak yapay zekâ, diğer teknolojiler gibi bir teknoloji değil. Bu yapısal değişim, önceki değişimlere göre, daha hızlı ve daha yaygın bir şekilde gerçekleşiyor. ABD’de teknoloji ve küreselleşmenin işgücü piyasası üzerindeki etkisine ilişkin çalışmalarıyla tanınan Profesör David Autor’a göre bu ‘Temelde farklı bir şey.‘