İklim değişikliği ve Orta Doğu'daki savaş, daha önce gemilerin Asya'dan Avrupa'ya daha uzun rotalar izlemesini alt üst ediyor. Sea Legend adlı Çinli bir şirket daha kısa süre ve daha az yakıt tüketiminin avantajlarından yararlanmak için Kuzey Kutbu suları üzerinden Avrupa'ya ilk düzenli kargo seferini başlatttı. 'Arktik Ekspresi' adlı seferle, Dubai Tower adlı konteyner gemisi Çin'in Ningbo limanından İngiltere'nin Felixstowe limanına geliyor.
* * *
1.740 adet 20 fitlik konteyner taşıma kapasitesine sahip geminin bu seferi, Maersk'e ait bir konteyner gemisinin 2018'de bu rotayı kullanmasından bu yana Arktik'teki en büyük ticari adım olma özelliğini taşıyor. Türkiye ve Kuzey Afrika pazarlarına odaklanan konteyner taşımacılığı şirketi Sea Legend haftalık sefer yapacak. Şirket, bu hizmete, Çin ve Avrupa'yı birbirine bağlayan İpek Yolu ticaret yoluna atıfla 'Arktik İpek Yolu' adını vermiş...
* * *
Geçtiğimiz yıl Sea Legend, Asya'dan Avrupa'ya rekor bir süre olan 20 günde deneme seferini tamamlamış. Bu süre, Afrika'daki Ümit Burnu üzerinden yapılan yolculuğun yaklaşık yarısı kadar... Yolculuğu kısaltarak yakıt tasarrufu sağlamak, bir rotayı otomatik olarak karlı hale getirmediği söyleniyor. Zira Arktik bölgesi için sigorta primlerinin Ümit Burnu rotasına göre yüzde 40 daha yüksek olduğu işaret ediliyor.
* * *
Geçen yaz Rusya'nın kuzey kıyılarını takip eden Deniz Rotası üzerinden 23 sefer yapılmış. 2024'te 15 sefer yapılmış... Bu rakam, günde 30'dan fazla geminin geçtiği Süveyş Kanalı ile karşılaştırıldığında şimdilik oldukça küçük. Ama tahminlere göre, önümüzdeki beş yıl içinde Doğu Asya, Avrupa ve Kuzey Amerika arasındaki ticaretin yüze 3,5'i Arktik rotalarını kullanacak. ABD merkezli Arktik Enstitüsü'nün kurucusu 'Bu Süveyş Kanalı değil ama Arktik için önemli bir rakam. Potansiyel olduğunu gösteriyor' diyor...
* * *
Uzmanlar, ‘Bu rota sadece zaman ve maliyetten tasarruf olarak değil, aynı zamanda 'tüm jeopolitik darboğazları ve çatışma bölgelerinden geçiş riskini ortadan kaldırmak' için de bir fırsat olarak değerlendiriyorlar‘ diyorlar. Bunun ötesinde, Çin‘in Arktik'in geleceğinde rol oynama hırsı olduğunu ve Çin‘in, Kuzey Kutbu sularına erişimi olmamasına rağmen kendisini Kuzey Kutbu'na yakın bir devlet ilan ettiğini söylüyorlar. Böylece Çinli şirketin nakliye rotasına jeopolitik bir boyut kazandırdığına işaret ediliyor.
* * *
Ancak Kuzey Deniz Rotası'nı kullanabilmek Rusya'nın iyi niyetine bağımlı durumda. Çünkü Kuzey Deniz Rotası'nda gemi trafiği izinleri, Rusya devlet kontrolündeki nükleer enerji şirketi Rosatom tarafından veriliyor. Rosatom'un kontrolündeki Kuzey Deniz Rotası İdaresi düzenliyor. Böylece Çinli Sea Legend adlı şirketin başlattığı nakliye rotasına jeopolitik bir boyut kazandırdığına işaret ediliyor.
* * *
Bu rotaya alternatif bir başka rota daha var... Atlantik ve Pasifik okyanuslarını Kanada Arktik bölgesi üzerinden birbirine bağlayan alternatif bir Arktik rotası olan Kuzeybatı Geçidi... Ancak bu rotanın, buzların biriktiği dar su yollarının hakimiyetinde olduğu için daha az geçilebilir durumda olduğu söyleniyor. Bir yılda bu geçidi tamamlayan kargo gemisi sayısı en yüksek seviyeye 2023 yılında 13 ile ulaşabilmiş.
* * *
Kutup İpek Yolu adı verilen rotanın dezavantajı sadece yaz ve sonbahar aylarında geçilebiliyor. Sea Legend, koşullar çok buzlu hale gelmeden önce, Ağustos ve Ekim sonu arasında sekiz sefer planlıyormuş. Yaz aylarında bile gemiler tehlikeli buz kütlelerinin etrafından dolaşmak ve hızla değişen hava koşullarıyla başa çıkmak zorunda kalıyormuş. Bir Rus tankerinin buz kırıcı bir geminin yardımıyla Kuzey Kutbu rotasında seyrederken gövdesinde ciddi hasar meydana geldiği söyleniyor.
* * *
Sea Legend'in Arktik gemilerinin nispeten küçük olmasına rağmen kargo gemisine yardımcı olmak için bazen bir buz kırıcıya ihtiyaç duyulduğu belirtiliyor. Ama Çin, kendi filosunu geliştirmeye başlamadan önce, 1993’te Ukrayna'dan ilk buz kırıcı gemisi olan Xue Long'u (Kar Ejderi) satın almış... Çin‘in şimdi kendi buz kıran gemilerini devlete ait kuruluş China State Shipbuilding Corp. yapıyormuş.