Türkiye’de son dönemde gündeme gelen “eksen kayması” tartışması, şimdi de ABD’yi sardı. Washington-Tel Aviv hattındaki son krizin ardından Beyaz Saray’ın verdiği beklenmedik sertlikteki tepkiler, “ABD-İsrail ittifakı bitiyor mu” sorusunu doğurdu.

ABD ile İsrail arasında geçen hafta patlak veren kriz, “bitti” derken bu hafta daha da büyüyecek gibi. İsrail’in Doğu Kudüs’te yeni Yahudi yerleşimleri inşa edileceği yönündeki açıklaması, Filistin müzakerelerini yeniden başlatmak isteyen arabulucu ABD’nin sert tepkisini çekmişti.

YÜZÜMÜZE TÜKÜRDÜLER

Son olarak dün Obama’nın yakın danışmanlarından David Axelrod, “İsrail’in açıklaması sadece bize hakaret değil, aynı zamanda Ortadoğu barış süreci için yok edici bir tahkirdir” dedi. Washington’dan gelen ve yaklaşık 40 yıldır benzeri görülmeyen sertlikteki tepkiler sonrası İsrail basını, Türkiye ile yaşanan “alçak koltuk” krizinde olduğu gibi yine Netanyahu Hükümeti’ni suçladı. Yedioth Aharonot Gazetesi, “Amerikalılar yüzümüze tükürdü” ifadesini kullandı. Maariv de “ABD ile böyle derin bir kriz yaşamamıştık. Bu hükümet herkesi bize düşman ediyor” diye yazdı.
Mesele, ABD basınının da manşetlerinde. Washington Post’a göre ABD artık İsrail’den, “barışa bağlılığını kanıtlayacak icraatler” bekliyor. ABD, bu tür ifadeleri daha önce yalnızca, Filistinli yetkililerin terörle aralarına mesafe koymasını istediğinde kullanırdı. ABD’deki İsrail lobisi, Beyaz Saray’ın tepkisini “aşırı” diye niteliyor.

MASUMÂNE HATAYMIŞ

Tepkilerin artması üzerine Netanyahu, bakanlık açıklamasının zamanlaması hakkında soruşturma yapmak üzere dün bir komite kurdu. Ancak yerleşim inşaatlarını durdurmayacağını bildiren Netanyahu, kabinesine, “Hepiniz sakin olun. Yaşanan olay üzücü ama masumâne bir hatanın sonucu” dedi.
Netanyahu’nun inşaatları durdurmaması krizin çözülmesini geciktirebilir. İsrail bu gergin ortamda, Batı
Şeria’da başlattığı ablukayı da sıkılaştırdı. Dün Haremüşşerif’e yabancı turistlerin dahi girmesi yasaklandı.

EN CİDDİ KRİZ

Öte yandan, İsrail'in Washington Büyükelçisi Michael Oren, ülkesi ile ABD arasındaki ilişkilerin 'son 35 yıl içinde en ciddi kriziyle karşı karşıya olduğunu' söyledi.
ABD ile ilişkilerin son yıllarda hiç olmadığı kadar kötüleşmesine neden olan kriz, ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden'in ziyareti sırasında Doğu Kudüs'te, Ramat Şlomo'da verilen 1600 konutluk inşaat izniyle patlak vermişti. ABD tarafı İsrail'den söz konusu kararı iptal etmesini istiyor.
İsrail basınına göre, ABD'nin Washington Büyükelçisi Oren, ikili ilişkilerle ilgili değerlendirmesini, bu ülkedeki İsrailli konsoloslarla Cumartesi gecesi düzenlediği bir toplantıda yaptı.

İZAK RABİN HENRY KİSSİNGER

Krizin, 1975 yılında dönemin Başbakanı İzak Rabin ile ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger arasında Sina Yarımadası'ndan kısmen çekilmeye yönelik ABD talepleri sırasında patlak veren uzlaşmazlıktan bu yana en ciddi kriz olduğunu söyleyen Oren'in 'Bu kriz çok ciddi, ilişkilerde çok zor bir dönemle karşı karşıyayız' dedi.
ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu arayarak, İsrail'in Doğu Kudüs'teki Ramat Şlomo'da yapımı öngörülen 1600 konutluk yeni projeye onay verilmesinden dolayı şiddetli eleştiride bulunmuştu.

KRİZ NASIL BAŞLAMIŞTI

- İsrail İçişleri Bakanlığı, ABD Başkan Yardımcısı Joe Biden’ın geçen haftaki ziyaretinden saatler önce, işgal altındaki Doğu Kudüs’te 1600 yerleşim inşa edileceğini açıklamıştı.
- Yerleşim inşaatlarının dondurulmasını şart koşan Filistin, yeniden başlaması beklenen müzakerelerden bunun üzerine çekildi. ABD Dışişleri Bakanı Hillary Clinton, Netanyahu’yu
telefonda azarladı.