Hasan Hastürer’in Ada TV ekranlarında gündemdeki konu başlıklarını yorumladığı ‘Hasan Hastürer ile Bugün ve Son Nokta’ programına Kuzey Kıbrıs’ta inşaat sektörünün tanınmış isimlerinden Galip Bozalp konuk oldu. İnşaat sektöründe gelinen nokta konusunda samimi açıklamalarda bulunan Bozalp, inşaat sektörünün yaşadığı sıkıntıları da Hasan Hastürer’in sorularıyla yanıtladı.

‘BİRÇOK MÜTEAHHİT BATMA NOKTASINDA’

-İnşaat sektörümüz sıkıntılı günlerden geçiriyor, şu an için baktığınızda nasıl görüyorsunuz? Esas problemimiz nereden besleniyor?

“Hakikaten çok kötü bir durumdan geçiyor inşaat sektörü. Annan Planı döneminde yapılmış birçok hatalar vardır. Ehli olmayan insanlara Müteahhitler Birliği’nden veya Encümenlik tarafından inşaat müteahhitliği belgesi verilmiş ve bu insanlar birçok yerde müteahhitlik yapmaya başladılar. Ancak bu insanlar arasında kötü, art niyetli, günü birlik para yapma peşinde olanlar da olmuştur. Birçok insandan kimsinin parası alınmış, başlanan inşaatlara yol, su, elektrik yok. Koçanlar zamanında verilmemiş. Hisse koçanı ile bazıları satılmış bir çok mallar ipoteğe verilmiş ve kaos içerisine girilmiştir. Bu düzen sürdürülebilir değildir. Birçok müteahhit gerek bankaların aşırı faizleri ve hataları yüzünden batma noktasına gelmiştir. Belki de yüzde sekseni batmıştır.”

-Bir tarafta sorunlarını seslendiren bir tarafta sahip olduğu değerler bakımında lüks hayatı çağrıştıran insanlar da var bu insanlar inşaat sektörüne emlak yapıyorsunuz, bu akıp giden paranın ne kadarının size ait olduğu, bunu görmeden mi davrandı yoksa onların dışındaki nedenler mi bunu yarattı?

“Birinci faktör hesabını bilmeden gelişi güzel yerlere yatırım yapan ve yatırım yapmazdan önce iyi etüt yapılması lazımdır. Bir ikinci konuda bankalarımızın kredi alanlar aşırı faiz uygulaması bir de devletin uyguladığı aşırı vergileridir. Bir daire üzerinden konuştuğumuzda bir ay öncesine kadar 120-130 metre kare daire 110-120 milyar değer biçilirdi tapuda. Dövizin artmasından dolayı bir anda devlette bu 155 milyara çıkmıştır. Yeni öğrendiğime göre bu rakamın 200’e çıktığı söyleniyor önümüzdeki hafta yapılacak devirlerde bunu göreceğiz.”

-Tapu harçlarının dövize endekslenmesi, ülkede insanlar dövize almıyor ki niye böyle?

“120 bin TL değer biçerken devlet bir baktık ki eskiden 2.3 ile çarpılırdı döviz ona göre raic bedeli belirlenirdi. Şimdi yeni uygulama 2.8 ile çarpıyorlar ve rakam 155 bin TL’ye çıkıyor. Bu da 20 bin TL’nin üzerinde rakam oluyor.”

‘TÜRK LİRASIYLA SATIŞLAR OLURSA MÜTEAHHİTLER AYAKTA DURAMAZDI’

-Biz ne zaman Türk parasıyla konut satacağız, alacağız?

“Eğer Türk parasıyla müteahhitle çalışmış olsaydı bir tanesi ayakta durmazdı. TL o kadar değer kaybı vardır ki bir anda sizi götürebilir. İstikrarlı görünür bir bakarsınız ki TL olarak sattığınız evler bir anda sıfırlanır ve ya %50 kayba uğrar.”

-Müttehitlerin %80’i neredeyse iflas etti dediniz, bunların resmen iflas eti mi yoksa bir kısmı çırpınıyor mu?

“Çoğunluğu çırpınıyor ama geriye dönük baktığınızda kimisinin mal varlığı da karşılamaz. Bankalara geriye dönüşü olmayan, hükümet bir kısmını frenlemiştir çoğu da mahkemeye verilmiştir. Bankalar da bunu idare ediyorlar. Yoksa memleket daha büyük kaos olur.”

-Faizlerin yüksekliği ipotek konulan değerleri yuttu veya bir diğeri ise bu araziler yüksek değerlere alındı ipotek konuldu ama inşaat sektöründeki kriz değerleri aşağıya düşürdü hangisi?

“ Uygulanan faiz oranları doğan faizi üç ayda bir ödemeniz gerekir bu şarttır. Üç ayda bir yatıramadığını takdirde anaya eklenir eğer bunun ucunu kaçırırsanız bir bakarsınız bir milyon 300 bine çıkmış olur. Yapılan yatırım ipoteği karşılamamış olur. Başka bir tehlike de yatırım yapılırken araziler boştu. Bunun içerisine aldığınız para ile bazı yatırımlar yaptığınız ama bu yatırımları ipotek görülmesine rağmen sattınız. Birçok müteahhidin durumu da böyledir. Sattığınız şahıslar binalara oturmuş ama koçanı alamıyorlar. Müteahhit bunu biliyordu ama bizim ülkede temiz koçanı olmadan kredi alıp size vermiyor. Önde aldığınız peşinat ile bu binaları bitiriyoruz. Vatandaş binalara yerleşir fakat borcunuz iki katına çıkmıştır bankada bekleyeceksiniz koçanların günü geldiğinde çıkacak tapu dairesinden gidip vatandaşlara koçan edeceksiniz o zaman toplu paralar elinize geçecek. Bu defa banka borcu ikiye üçe katladı. Tehlikenin en büyüğü de budur. “

-Müteahhitlerle muhatap olurken ciddi kuşku içerisindeler…

“Bu ülkenin en büyük eksikliği bir kere vatandaşlar veya yabancılar olsun bir mal alırken o malın ipotek mi değil mi temiz mi değil mi hiç araştırma yapmadan mal alıyorlar. İngiltere’de avukat aracılığıyla bir yasa ile devlete karşı sorumludur. Avukat kendine yasanın verdiği güç ile gereği araştırmayı yapmak zorundadır. Vatandaşa diyecek bu yer temiz değil diye doğru bilgileri vatandaşa verecek.”

‘SON FAİZ YASASI RAHATLIK GETİRMEZ’

-Son faiz yasasındaki düzenleme bu sektöre rahatlık getirir mi?

“Hayır, sadece olacak olan birleşik faiz ortadan kalkacak bir de geçmişten gelen mağduriyet indirime uğrayacak. Maliye Bakanımızla bazen bu konuları konuşuyoruz. Türkiye bankaları ülkemizde şube açmıştır şayet bu bankalar buradaki birkaç düzenlemeyi fark edip düzenlerse diğer bankalar zora girecek. Şu anda bize Türkiye bankalarından teklifler gelir. Yerli bankalarımız sterline %10,11,12 arasında faiz olur. Bu bankalardan bize teklif gelir %6-7, TL’ye yerli bankalarımız 35’lerden 27’lere düştü faiz ve şu anda da 16-17 civarında seyrederken Türkiye bankaları maksimum 13’dür. Kredi vermek için geliyorlar fakat tek bir yerde takılıyorlar, şirketlerden bilanço isterler. Bu gün maalesef bütün şirketler gerçek yaptıkları işleri beyan etmiyor vergi dairesine. Maliye Bakanıyla görüştük böyle bir durum vardır yarın bankalar bunu göz önüne bulundurmazlarsa sağlam ipoteği olursa versin diyoruz. Şimdi sıcak bakıyorlar Türkiye bankaları bu olaya. O zaman sağlam ipotekler varsa niye vermeyelim kredi”.

-Krizin başlamasıyla birlikte 15 bin dolayında bitmiş ya da yarım inşaat konutun varlığından söz ediliyor bu nasıl değerlendirilebilir?

“ Şu anda atıl bir vaziyette duruyor, bunlar bir yana inşaatları yapan şirketlerin bankalara büyük borçları vardır. Devletin buna bir politika üretmesi gerekir ve bu evlerin nasıl bitirileceği ve insanların nasıl borçtan kurtulacağı bir politika içinde çözülmesi gerekir.”

-Bu inşaatların inşaat ömrü de yıpranmıyor mu bu şartlarda?

“Muhakkak, kimisinin kapısı takılmıştı onları dahil döküp götüren insanlar var. Bakımsız kalmıştır.”

-Sektörün kendi içindeki sorunları son zamanlarda Türkiye’den bir firma cazip koşullardan bahsediyor tüketiciye bu tür şirketlerin inşaat sektörüne dahil olmasını nasıl yorumluyorsunuz?

“Önce yerli şirketlerin desteklenip kalkındırılması önemlidir. Bunun hükümet politikası olması gerekir. Özellikle Bulut İnşaat buraya gelip belli yarım kalan inşaatları devir almış, bu 700 konutun 300’ü bitmiş. Bizim elde etiğimiz bilgilere göre alınan toplam değer verilmiş 7 buçuk milyon pound söyleniyor. Yapan firma özel nedenlerden dolayı elden çıkartmak durumunda kaldı. Bu firma o kadar kelepir fiyata almıştır ki zaten sadece 300 konutu 35 binden satışa sunmuştur. 10 buçuk milyon sterlin para toplanmıştır. Bütün siteye baktığınızda 7 buçuk milyon sterlinden bahsediliyor. Gerçek maliyetiyle uzaktan veya yakından alakası yoktur. Birçok vatandaşımız zannediyor ki inşaatları 20 bin sterline mal ederiz Bulut İnşaat gelip 35 bine ev verir sanki maliyetler bunlarmış gibi. Bu gün bir inşaatın metre karesinin maliyeti 350-400 sterlin arasındandır. 120-125 metre kare bir dairenin bu gün toprak hariç maliyeti 40-42 bin sterlindir. Bir ara 100 bin sterlindir altı daire yapacaksanız 16-17 bin sterlin hane başına toprak parası gelir. Bunu 65-70 bin civarında satmazsanız hiçbir şey elde etmezsiniz.”

‘ÖNLEM ALINMAZSA BU GİRDABIN İÇİNDE YOK OLUP GİDECEĞİZ’

-Siyasi iktidarın yurtdışındaki yatırımcıya güler yüzlü yaklaşımını nasıl değerlendiriyorsunuz?

“Hükümetimiz var bu gün Bulut İnşaat’ın internet sayfasına girdiğinizde yonca kavşak yapılmış hangi makam buna izin veridi. Boğaz ile Lefkoşa arasında öyle bir kavşağa yapılması şahsen gönlümde yatıyor ancak bizim ilgili makamlardan izin almadan böyle bir projeyi emri vaki bir şekilde yerleştirip teşhir edildi olma olasılığı yüzde yüz. Konutların karşısına market kurulacak. Bu market aynı İstanbul’daki alışveriş merkezleri gibi olacak. Hakikaten doğru olduğunu tespit ettim ve Gönyeli Belediye Başkanı’yla randevum vardı. Çarşı merkezini oraya yapacak firma şimdinden araştırmalarını dahil yapmışlar.

-İnşaat sektörümüz nereye gidiyor, 2012’den ne beklersiniz?

“Hükümet etkin tedbirler almazsa, faizleri düşürmezse müteahhitlere uzun vade düşük faizle kredi imkanları yaratmazsa bu girdabın içinde yok olup gideceğiz.”

“Kıbrıs sorunuyla ilgili New York’ta görüşmeler devam ediyor ve görüşme sürecinde paketin bütünü içinde en önemli konulardan bir tanesi toprak ve mülkiyet konusu. Yaklaşık 13-14 yıl önceydi, Berlin yakınlarında uluslararası toplantıda bulunuyordum. Kıbrıs sorununda muhtemel yaşanabilecek sorunlar ve tarafların durumuyla ilgili yaklaşımlar ortaya konuluyordu. Ben toprak ve mülkiyetin alını çizdiğimde herkes bana döndü aktı bu adamın söylediği ne der gibi. Çünkü orada düşünülen yönetim, güç paylaşımı, garantiler vesaireydi. Toprak ve mülkiyet konusunu ilk kez orada seslendirdiğimde herkes yüzüme farklı bir şekilde bakmıştı. Geçtiğimiz yıllarda o toplantıda bulunan Alman meslektaşım hatırlatma yaptı ve dedi ki, ‘yakın tarihteki toplantılarda en çok konuşulan konulardan bir tanesi de toprak ve mülkiyet konusu’. Toprak ve mülkiyet sadece Kıbrıs sorunuyla bağlantılı değil kendi ekonomik yaşantımız açısından da önemli. Ekonomiyi yazanlar, okuyanlar mutlaka bir şeyin altını çizerler ve derler ki ‘toprak, mülkiyet, taşınmaz mal ekonominin parçasıdır’. Ticaret önemlidir sanayi önemdir ama inşaat sektörü ve toprak her zaman için ayrı bir değer ve önem taşır. Kıbrıs gibi bir adada yaşıyorsanız, sınırsızlık ve sonsuzluk anlamında bir parça toprakta yaşıyorsak Kıbrıs’ta toprak önemlidir. Toprak tabi ki üzerinde ziraat yapılacak ona farklı bir şey söylemiyorum ama toprak en çok değeri üzerine yapılan yaratılan taşınmaz mal değeriyle emlak değerleriyle daha bir artar. Bizim hayatımızda bu alanda her zaman için yatırım süreci yaşanmıştır ancak Annan Planı sonrasında ciddi bir tavan yaptı ve 400-500’lere varan müteahhit sayısı çıktı ama Orams ve benzeri davalarda da hızlı bir inişe geçti. Sektörün pek çok sorunları yaşanıyor ama sorunlar yaşanırken bu depremler dayanan insanlar da var. Bu isimlerden bir tanesi de sayın Galip Bozalp’tır. 77 yılından beri 34 yıl ve Cahit Sıtkı Tarancı’nın yaş 35 yolun yarısı diyen şiiri var ya hani neredeyse bir ömrün yarısı kadar bir ömrü bu sektöre verdi ve pek çok sorunlar yaşanmasına rağmen sallanmadı.”

Hastürer, “Bizim ülkemizde maalesef yıllardır bu sektörde inişli çıkışlı grafikler var ve uzunca bir süredir de ciddi bir bunalım var. İnşaat sektöründeki bunalım finans sektörüyle de bağlantılı. Eğer bu fren patlarsa sadece inşaat sektörü değil finans sektörü de 2000 yıllarındaki kriz kadar önemli bir krizin eşiğine gelebilir.”