Peru, Latin Amerika'da cumhurbaşkanı ile Parlamento arasında en fazla çekişmenin olduğu bir ülke. Son 10 yıldır 5 yıllık görevini tamamlayabilen cumhurbaşkanı yok. Son 35 yıldır, seçildikten sonra, görevi sırasında veya görevini tamamlanması ertesinde, hakim karşısına çıkmayan veya hapse girmeyen cumhurbaşkanı da mevcut değil. Şimdi 7 Haziran’da Cumhurbaşkanlığı için 2. tur seçimi yapılacak.
* * * *
Peru'da cumhurbaşkanlığı ve parlamento seçimleri 12 Nisan günü yapılmıştı, ancak kesin sonuçlar 15 Mayıs’ta açıklanabildi. En çok oyu alan iki adayın ikinci tura kaldığı cumhurbaşkanlığı seçiminde ilk sırayı yüzde 17,2 ile beklenildiği üzere, tüm Latin Amerika'nın yakinen tanıdığı Keiko Fujimori aldı. İkinci ile üçüncü arasındaki oy farkı pek az olunca 2. tura katılım hakkını kaybeden 3. sıradaki aday itiraz etti.
* * * *
3. sıradaki aday başkent Lima'nın önceki Belediye Başkanı aşırı sağcı Rafael Lopez Aliaga (aşırı sağcı) sonuçlara itiraz edince, kesin sonuçların açıklanması bir aylık gecikmeye yol açtı. 2021’deki seçimde de böyle olmuştu. İkinci tura popüler sağcı Keiko Fujimori ile sosyalist öğretmen/sendikacı Pedro Castillo kalmışlardı. 6 Haziran 2021’de solcu aday tanınmış rakibini sadece 40 bin oyla geçerek ipi göğüslemişti.
* * * *
Cüzi oy farkı nedeniyle yapılan itirazlardan ötürü resmi sonuçların açıklanması bir buçuk ay gecikmeyle mümkün olmuştu. Seçilen solcu Cumhurbaşkanı Castillo ile sağcı ve merkez partilerin çoğunluğu oluşturduğu parlamento arasında tartışmalar, kavgalar hiç sona ermedi. Nihayetinde cumhurbaşkanı parlamento’yu feshetmeye yeltendi ama üstün çıkan parlamento oldu. Görevden alınan solcu başkan halen hapiste.
* * * *
Yerine geçen yardımcısı Dina Boluarte de görevini tamamlayamadı, onun yerine geçen Meclis başkanı da aynı akıbeti paylaştı. 7 Haziran günü yapılacak 2. tur seçimleri sağcı aday Keiko Fujimori'nin kazanacağı kanaatindeyim. Halen her iki adayın da halk destekleri yüzde 38 civarında eşitlenmiş vaziyette. Kararsız durumdaki seçmenler (yüzde 24) kime meylederse o adayın kazanacağı görülüyor.
* * * *
Fujimori'nin solcu rakibi Roberto Sanchez, halen hapisteki sabık Cumhurbaşkanı Castillo’nun izinden gidiyor, onun kabinesinde bakanlık yapmış, seçildiği takdirde Castillo için af çıkaracağını söylüyor. İki adayın programları taban tabana zıt. Bugüne kadar 4 kez 2. tura kalan Keiko'nun, bilinen denenmiş neoliberal politikalar izleyeceği, suçla mücadele ve güvenlik konularında ise sert yöntemlere başvuracağı biliniyor.
* * * *
Solcu Sanchez'in ise fakirlerden yana politikalar izleyeceği, sağlık ve eğitime daha fazla bütçe tahsis edeceği, yaygınlaşan yasadışı madenciliği yasal mevzuat içine alacağı kabul ediliyor. Peru'da halkın yüzde 28 civarı fakirlik seviyesinin altında. Ekonomik ve siyasi istikrarı tercih edenler Fujimori'ye, gelir dağılımı eşitsizliğinden rahatsız olanların ise Sanchez’e oy verecekleri şeklinde özetleyebiliriz.
* * * *
Perulu seçmen siyaset kurumuna güvenini yitirmiş, siyasi gelişmelere ilgisiz. Ama Nisan 2026 ilk turda katılım yüzde 74 düzeyinde gerçekleşmiş. Bu yüksek oran. Cevabı basit: Zira Peru'da oy kullanmak (70 yaş altı için) zorunlu. Oy vermeyenler ceza ödemek zorunda. Peru'da oyunuzu kullanmazsanız 110 sole (30 dolar) ceza ödersiniz. Cezasını ödemeyenler için yaptırımlar mevcut, mesela bankada hesap açamıyorlar veya pasaport alamıyorlar.
* * * *
Peruda siyasetteki derin sıkıntılara karşın ekonominin çarkları dönmeye devam ediyor. Peru para birimi gayet güçlü, enflasyon bölgenin en düşükleri arasında (yüzde 4, yıl sonu hedefi yüzde 2,5), madencilik sektörü ekonominin lokomotifi konumunu sürdürüyor. Şaşırtıcı durumu bir örnekle açıklayayım: Peru Merkez Bankası Başkanı da 2006’dan bu yana görevini sürdürüyor. Siyasetçiler kavgaya ederken o ülkenin ekonomik istikrar kalkanı konumunda.