DEĞİŞEN DÜNYA

Hızla değişen ve sürekli gelişen bilgi çağı dünyasında, toplumsal yaşamda ve toplumsal sistemlerde kapsamlı ve kalıcı değişimlerin oluşturulması ve işlerliğinin sağlanması günümüzde bir zorunluluk hâline gelmiştir. Bu bağlamda değişimlerin öncüsü olarak insan yetiştirme sistemi hedefiyle üzerinde önemle durulması gerekenler içerisinde ilk akla gelen eğitim sistemidir. Çünkü topluma uzun soluklu ve sürekli hizmet sunan eğitimde, öğretim basamaklarında yapısal düzenlemelerin yapılması ve bu düzenlemeler doğrultusunda eğitim programlarının geliştirilmesi gereksinimi acil bir durum olarak ortaya çıkmaktadır.

İletişimde, bilim ve teknolojide, küresel boyutta çok hızlı bir değişimin yaşandığı günümüzde, nitelikli bireylere duyulan gereksinim giderek artmaktadır. Toplumların nitelikli insan gücü talebi ancak nitelikli bir eğitimle sağlanabilmektedir. Nitelikli bir eğitim ise önce amaçların belirlenmesini, bu amaçları gerçekleştirebilecek programların hazırlanmasını, sonra da hazırlanan programın uzman öğreticiler tarafından uygulanarak amaçların öğrencilere kazandırılmasını gerektirmektedir (Özcan, 2002).

ÜLKEMİZDE DURUM
Ülkemizde her ne kadar da öğrenci merkezli bir eğitim amaçlandığı ve yapılandırmacı öğrenme paradigması uygulandığı belirtilse de Eğitim Bakanlığı tarafından, bunun pek de reel hayatta öyle olmadığı, hali hazırda sınav odaklı, program ve öğretmen merkezli bir eğitim sistemi yürütüldüğü çok açıklıkla söylenebilir. Davranışçı paradigma diye nitelenen bu geleneksel eğitim ve öğrenme paradigmasının da ülkemizde tam anlamı ve hakkı ile uygulandığı da söylenemez. Aşağıda şu an uygulanan eğitim programlarımızın hangi düzeyde geleneksel eğitim yaklaşımları çerçevesinde ele alındığını kıyaslayabilme açısından bazı eğitim tanımlarına yer verilmiştir.

BAZI EĞİTİM PROGRAMI TANIMLARI
Oliva’dan özetlendiğinde (1988: 4), eğitim programı kavramının kullanılması yaklaşık MÖI. yüz yıla, JuliesCeaser ve Roma’lı askerlerin koşu pisti olarak kullandıkları, Lâtince adı curriculumolan oval biçimdeki koşu pistine kadar dayanmaktadır. Curriculum (izlenen yol), günümüzde “müfredat”, “eğitim programı” ve “izlence” kavramları olarak işlevselleşmiştir.

Good’un hazırladığı eğitim sözlüğünde (1973: 157), “eğitim programı”, bir çalışma alanında sertifika ya da diploma alabilmek için sistematik olarak sıralanması gereken dersler ya da konulardan oluşan liste olarak tanımlanmaktadır.

Oldukça eski bir kaynak olmasına karşın daha o yıllarda Caswell ve Campell ise “eğitim programı”nı, öğrencilerin, öğretmenlerin rehberliği altında kazandıkları yaşantıları tümü olarak açıklamaktadır (1935: 66).

Bir başka kaynakta da eğitim programı, “eğitilecek” bireylere öğrenme yaşantılarını kazandırma plânı olarak verilmektedir (Saylor, Alexander ve Lewis, 1981: 8).

Nasıl tanımlanırsa tanımlansın, bütün eğitim programları belli öğelerden oluşmaktadır. Bunlar, hedefler ve hedef davranışlar, içeriğin seçimi ve örgütlenmesi, öğrenme-öğretme süreci, son olarak da hedeflerin değerlendirilmesidir (Taba, 1962; Doll, 1986: 8),

Yukarıda verilen tanımlar ve benzeri görüşlerde eğitim programı, okul sorumluluğunda, öğrencilerin değerlerini, tutumlarını, tavırlarını değiştiren, becerilerini geliştiren, bilgi ve anlayış kazanmalarını sağlayan hem süreç hem de içerik olarak tanımlanmış ve okulun kontrolünde öğrencilerin yaşantılarının düzeni olarak değerlendirilmiştir.

Program, konu alanını içerik, hedeflerin ifadesini de gözlenebilir davranış olarak belirtmeli; içeriğin düzenlenmesi ve öğrencilerin giriş becerilerinin birlikte ele alınması gereken bir sistem olarak düşünülmelidir (Gagne, 1967: 21).

Doğan (1975: 36), eğitim programını öğrencilerde beklenen öğrenmenin meydana gelebilmesi için plânlanan etkinliklerin tümü olarak tanımlarken, Ertürk’e göre (1982: 95) eğitim programı, geçerli öğrenme yaşantılarının düzenidir. Bu bağlamda eğitim programı öğrenci açısından, öğrenme yaşantıları düzeniyken, eğitimci açısından da eğitimci durumları düzeni olarak düşünülebilir.

Varış’a göre eğitim programı (1994: 18), bir eğitim kurumunun, çocuklar, gençler ve yetişkinler için sağladığı, millî eğitim ve kurumun amaçlarının gerçekleştirilmesine dönük tüm faaliyetlerin kapsanmasıdır.

Demirel’e göre ise eğitim programı (2007: 4), öğrenen okulda ve okul dışında plânlanmış etkinlikler yoluyla sağlanan öğrenme yaşantıları düzeneğidir.

YENİDEN TANIMLAMA GEREKİYOR
Bilgi çağında ve özellikle yapılandırmacı eğitim ve öğrenme paradigmasının uygulanabilmesi koşullarında ise eğitim programı, öğrenenlere, temelde öğrenmeyi öğretmeyi hedefleyen, düzeye göre plânlanmış düzenli çalışma ve uygulamalarla sunulan öğrenme ortamları olarak yeniden tanımlanmalıdır.
Ülkemizdeki eğitim programlarının büyük bir oranının Türkiye’den alınıp uygulanan eğitim programları olduğunu düşündüğümüzde, üstelik ders kitaplarının da hatırı sayılır bir sayıda yine Türkiye’den getirtilmesi, özellikle ülkemizde yazılan kitapların şu anki hükümet tarafından kullandırılmaması ise eğitim sistemimizin ve insan yetiştirme düzenimizin ülkeye uyumlu ve gerekli insan yetiştirilmesi bağlamında dasorgulanmasını gerektirmektedir.

KAYNAKÇA
1. CASWELL, H. L. & CAMPBELL, D. (1935). Curriculumdevelopment. New York: AmericanBookCompany.
2. DOĞAN, H. (1975). Program geliştirmede sistem yaklaşımı.Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. Cilt: 7. Sayı: 14.
3. DOLL, R. C. (1986). Curriculumimprovement: decisionmakingandprocess. 6th Ed. Boston: Allynand Bacon.
4. ERTÜRK, S. (1982). Eğitimde program geliştirme. Ankara: MeteksanLmt. Şti.
5. GAGNE, R. M. (1967). Theconditions of learning. 3rd Ed. New York: Holt, Rinehartand Winston.
6. GOOD, C. (1973). Dictionary of education. 3rd Ed. New York: McGraw-Hill.
7. OLIVA, P. F. (1988). Developingthecurriculum. 2nd. Ed. Boston: Scott, ForesmanandCompany.
8. ÖZCAN, T. (2002). İlköğretimdeders programı genel amaçlarının öğretmen görüşleridoğrultusunda değerlendirilmesi. Adana: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Yüksek Lisans Tezi.
9. SAYLOR, J. G.; ALEXANDER, W. M. & LEWİS, A. J. (1981). Curriculumplanningforbetterteachingandlearning. 4th Ed. New York: Holt, Rinehartand Winston.
10. TABA, H. (1962). Curriculumdevelopment: theoryandpractice. New York: Harcourt, Braceand World.