e-mail: chaglarm@yahoo.co.uk
web site: www.mehmetcaglar.com
web mail: info@mehmetcaglar.com
BAŞLARKEN
Bu haftadan başlayarak her Cumartesi günü bu sayfada sizlerle buluşacak, gerek ülkesel gerekse de evrensel anlamdaki eğitim kavram ve konularını birlikte paylaşmaya çalışacağız.
Sayfamızın adının eğitim yerine EĞİTİŞİM olmasının başlıca nedeni, aslında eğitim kavramının tek yönlü değil çok yönlü olması, aynı iletim yerine İLETİŞİM, yönetim yerine YÖNETİŞİM sözcüklerini kullanmamızdaki bakış açısını tercih etmemizdir.
Eğitim alanında tartışılmasını düşündüğünüz, araştırma yapılmasını arzu ettiğiniz, bilimsel açıdan burada açılmasını istediğiniz çeşitli konuları benimle paylaşırsanız memnun olurum. Bu sayfada yayınlanacak olan yazılarla ilgili görüş ve önerilerinizi de öğrenmekten büyük bir mutluluk duyacağımı belirtmek isterim. Tam da öğrenmenin doğasındaki gibi “ öğrenmenin yaşı yoktur ve yaşamda herkes hem öğrenci hem de öğretmendir”.
YAŞAM BOYU EĞİTİM
Bilindiği gibi eğitim, en geniş anlamda, kişiyi belli bir konuda, bilgi ve bilim dalında yetiştirme
ve geliştirme olarak tanımlanmaktadır. Öğretim ise herhangi bir meslek, sanat ya da iş için gerekli bilgi, beceri ve alışkanlıkların elde edilmesi amacıyla yapılan çalışmalardır. Eğitim ve öğretim kavramları arasındaki temel farklılık, öğrenimin sadece iş, meslek ve sanat konuları ile sınırlı olması durumunun, eğitim alanında bunların dışındaki konuları da kapsayarak, insan olmanın erdemi, birey olmanın gerekleri ve yurttaşlık bilincini vermeyi amaçlamasıdır. Eğitim ve öğretimin genelde beraber ele alınmasının temelinde de yukarıdaki tanımların içeriği ile bağlantılı olarak her iki sürecin de insan yaşamındaki önemi ve belirleyici etkilerinin ön plâna çıkmasının rolü yadsınamaz. Çağımızda, sürekli yanıt aranan küresel soru ise eğitim açısından, değişen dünya koşullarında, beklentilerin neler olduğudur.
Günümüzde sadece yüksek öğretim alanında değil, genel olarak tüm eğitim sisteminde benimsenen yeni paradigmalardan birisi yaşamboyu öğrenimdir (lifelong learning) .
Yaşamboyu öğrenme, çocukluktan emekliliğe kadar sürekli öğrenmeyi ifade eden bir kavramdır. Yaşamboyu öğrenme, biçimsel öğrenme, ilk ve orta öğretim kurumlarında, üniversitelerde verilen eğitimin yanısıra informel öğrenmeyi, aile içi eğitim, topluluk içinde öğrenme vs. içermektedir. Yaşamboyu öğrenim, uzaktan eğitim, e-öğrenme, sürekli eğitim, açık öğretim ve diğer tüm yöntemlerle başarılmaya çalışılan bir pedagoji şeklidir.
Yeni dünya düzeninde yerel dinamiklerin, küryerel yapılanışların, ekonomik kalkınma ve bölgesel gelişme sürecindeki önemi artmıştır. Küresel piyasanın dinamik olarak izlenmesi, örgüt yapılarında esneklik ve maliyet kontrolü gibi önemli olgular, geleneksel bölge anlayışını değiştirerek yeni bir bölge yaklaşımı oluşturmakta ve dünyada bölgesel kalkınma politikaları, etkin bir kurumsallaşmanın sağlanması, devlet-özel sektör bağlantısının güçlendirilmesi, çevre korunmasının dikkate alınmasının yanında, arazinin kullanımı, yerel girişimciliğin desteklenerek, sosyal dengenin sağlanması hızla toplumsal gündemleri oluşturmaktadır. Yeni teknolojik gelişmeler, hızlı değişim, toplumların bilgi toplumu hâline gelmesine gereksinim göstermekte ve her şey değişimde düğümlenmektedir. Geleneksel toplumlarda bireyin yaşamını kazanma konusu gündeme geldiğinde, bireyin, ailenin yönlendirmesiyle yaşamını kazanmak için yapacağı iş aşağı yukarı belirlenmiştir. Günümüzde, değişime hızlı ve bütüncül ayak uydurmak durumunda kalan toplumlarda bireye yüklenen sorumluluk da farklılaşmıştır. Birey, hayatını kazanabilmek, geçim sıkıntısını bertaraf edebilmek için teknolojinin gerektirdiği bilgi ve beceriye sahip olmak zorundadır. Yoksa yaşam kalitesi umulanın da altına düşebilmektedir.
Yaşamboyu öğrenim, kişisel ve sosyal amaçlı öğrenimin yanı sıra çalışma amaçlı öğrenimi de kapsamakta ve resmî eğitim sistemlerine ilişkin pek çok alanda yer almaktadır. Yaşamboyu öğrenim, insana ve bilgiye daha çok yatırım yapma, dijital okuma yazma da dâhil olmak üzere temel bilgi ve becerilerin kazanılmasını teşvik etme, esnek ve yenilikçi öğrenme fırsatlarını genişletme anlamına gelmektedir .
Yaşamboyu öğrenim paradigması ilk olarak AB’ye üye ülkeler yüksek eğitim bakanlarının Budapeşte’de yaptıkları bir toplantıda dile getirilmiştir. Avrupa Eğitim Evi, Eğitim ve Ekonomi-Yeni Bir Ortaklık başlığını taşıyan bildirgede yaşamboyu öğrenmenin önemi şu şekilde vurgulanmıştır: “Yaşamboyu öğrenme süreci yaklaşımını uygulamak, bir işte çalışma ve öğrenme arasında yakın bir ilişkiyi, bu da eğitim ile iş hayatı arasında daha yakın bir ilişkiyi gerektirir. Bu nedenle, sürekli eğitime, başlangıç eğitimi ve öğretimiyle ilgili olarak daha fazla ağırlık verilmelidir. Eğitim kurumları ve firmalar, ortaklığa dayalı işbirliği içinde öğrenme örgütleri olmalıdır.”
Her kademe ve yaştaki bireyin, bir biçimde ekonomiye katkısının olması beklenmektedir. Diğer ülkelerle sağlanan iletişimlerde sosyal farklılıkları en aza indirici politikaları her alanda fonksiyonel olarak uygulamaya koymaya gereksinme vardır. İnsan gücü profili bilgi çağı toplumlarında değişmiştir. Bilgi toplumları, yaşam boyu öğrenme becerilerine sahip bireylere gereksinim duymaktadırlar. Yaşamboyu öğretimi gerçekleştirmek sadece şu ana kadar okullarda edinilen bilgi ve beceriyle sınırlı kalmamaktadır.
Bilişim teknolojilerinin yaygınlaşması ile vasıflı iş gücüne, teknoloji kullanımı, bakım, onarım ve alanda üretim gibi pek çok nitelik de eklenmiştir. Çağımızda, şimdiye kadar edinilmiş, öğrenilmiş ve kullanılmış kavramları yeniden tanımlamak gerekmektedir. Örneğin; okuryazarlık kavramı, geçmiş için metin ve sayısal okur-yazarlıkla sınırlı iken şimdi bu kavramı yeniden tanımlamak gerekmektedir. Okur-yazarlık denince, günümüzde metin okur-yazarlığı, doküman okur-yazarlığı, bilgi okur-yazarlığı, sayısal okur-yazarlık, bilimsel okur-yazarlık, teknolojik okur-yazarlık da anlaşılmaktadır. Bunun yanısıra, bilgi çağı, bireysel rehberlik, farkına varmadan öğrenme, bilgiyi bilme ve kullanma, en önemlisi de bilgiye ulaşmayı ve öğrenmeyi öğrenmek gibi kavramları da beraberinde getirmiştir.
Öğrenmeyi öğrenmek nasıl gerçekleştirilebilir? Bunu genel olarak şöyle sıralamak olasıdır: Kaynak taramayı bilme; Çeşitli kaynaklardan bilgiye ulaşabilme; Bilginin hangi alanda kullanılabileceğini ön görebilme; Bilgiyi, ilgili araştırma sürecinde, problem çözme, karar verme ve plânlama amacıyla kullanabilme; Bilgiyi aktif ve işlevsel olarak farklı alanlara güncelleyebilme; Bilgiyi günlük yaşamda kullanabilme; Bilişim teknolojilerinin bilgiye erişebilmede bir araç olarak kullanılabileceğini bilerek bilinçle kullanabilme yetkinliğine ulaşabilmektir.
Bilindiği gibi küreselleşmeyle birlikte iş alanlarının dağılımı da değişmektedir ve beceri sahibi olmadan iş sahibi olunamamaktadır. Günümüzde, süregelen iş geleneği değişmiştir. Çalışma yaşamı ve standartları, yapısal değişim geçirmiştir/geçirmektedir. Bu aşamada çözülmesi gereken çok ve çeşitli problemler bulunmaktadır.
2000 yılı Mart ayında Lizbon’da düzenlenen Avrupa Konseyi toplantısında, üye devletlerin hükümet liderleri, Avrupa Birliği’nin dünyanın en rekabetçi ve dinamik bilgi ekonomisi haline gelebilmesi, daha çok ve daha iyi iş imkânları sağlayan sürekli bir ekonomik büyüme gerçekleştirebilmesi ve sosyal uyumun sağlanması amacıyla 10 yıllık bir strateji belirlemişlerdir. Bu stratejinin temel unsurlarından olan yaşamboyu öğrenme, yalnızca rekabet ve çalışma alanları için değil, sosyal dışlanmayı önleme, aktif vatandaşlık ve kişisel gelişim gibi alanlar için de oldukça büyük önem taşımaktadır.
Bu çerçevede, Avrupa Komisyonu’nun 21 Kasım 2001 tarihinde kabul ettiği Avrupa Yaşamboyu Öğrenim Alanı’nı Gerçekleştirme (Making a European Area of Lifelong Learning a Reality) başlığını taşıyan bir tebliğinde yaşamboyu öğrenim, eğitim politikasının geliştirilmesinde kılavuz ilke olarak belirlenmiştir. Söz konusu tebliğde yaşamboyu öğrenim; “Bilgi, beceri ve yeterliliği arttırmak amacıyla, kişisel, toplumsal ve istihdam perspektiflerinde yaşam boyu süren tüm öğrenim aktiviteleridir.” biçiminde tanımlanmaktadır.
Yaşamboyu öğrenimin kapsadığı alanlar şöyle özetlenebilir:
—Okul öncesi dönemden emeklilik sonrası döneme kadar tüm yetenek, ilgi, bilgi ve nitelikleri kazanma ve yenileme. Böylelikle her vatandaşın bilgi tabanlı topluma uyum sağlayabilecek bilgiye erişmesi sağlanacak, sosyal ve ekonomik hayatın her alanına aktif katılımı teşvik edilmiş olacaktır.
—Tüm öğrenim türlerine önem verme. Örneğin, iş yerinde edinilen mesleki beceriler ve gayri resmî öğrenim.
Yaşam boyu öğrenme konusu toplumumuzun üzerinde önemle durması gereken ve bu alanlarda ivedilikle adım atılması gereken yaşamsal bir konudur. Bu nedenle bu ilk haftamızda bu konuya değinmek istedim. Bu konuyu detaylandırarak açmaya devam edeceğiz.
Hepinize güzel, sağlıklı, mutlu ve huzurlu bir hafta sonu dinlencesi dilerim, gönlünüzün güzelliğince...
