Göteborg Üniversitesi'ndeki bilim insanları tarafından yayınlanan bir çalışmaya göre, Arktik bölgesi birkaç yıl içinde yaz aylarında günlerce buzsuz kalabilir. Buzların erimesi artık uzak, distopik bir senaryo değil. Aksine, 2030'dan önce, hatta belki de daha erken bir tarihte gerçekleşebilir. Sonuçlar sadece ekosistem için değil, jeopolitik durum için de çok ciddi. Buzulların çekilmesiyle, daha önce erişilemeyen ham maddeler çıkarılabilir.
* * * *
Asya ile Avrupa ve Asya ile Kuzey Amerika arasındaki mevcut ticaret yollarından önemli ölçüde daha kısa yeni nakliye rotaları açılıyor. Bu beklentiler arzuları uyandırıyor. Sonuç olarak, iklim değişikliği son yirmi yılda Arktik bölgesini büyük güçlerin siyasi, ekonomik ve askeri olarak nüfuz mücadelesi verdiği bir bölgeye dönüştürdü. Trump'ın Grönland'ın ABD’nin bir parçası olması talebi de bu mücadelenin bir parçası.
* * * *
Kuzeydeki rekabet ilk 2007 yazında geniş bir kamuoyunun dikkatini çrkmişti. Rusya, Kuzey Kutbu'nun kendisine ait olduğunu iddia etmiş ve bu iddiasını sembolik olarak göstermişti. Mini bir denizaltının dört bin metre derinlikteki deniz tabanına titanyumdan yapılmış bir Rus bayrağı diktiğini gösteren film yayınlamıştı. Bu mücadele sadece ABD, Kanada, Danimarka, Norveç ve Rusya gibi Arktik ülkelerini değil, aynı zamanda Çin'i de kapsıyor.
* * * *
Çin, Arktik bölgesine yönelik iddiasını, bölgenin yönetimi 'çözülmemiş' bir 'küresel ortak alan' şeklinde savunuyor. Bölgeyi, uzay ve okyanus tabanıyla birlikte üç 'yeni sınır alanı'ndan biri olarak tanımlıyor. Çin'in ilk odak noktası, Avrupa'ya olan yolculuğu önemli ölçüde kısaltabilecek yeni ticaret yollarına erişim olsa da, şimdi doğal kaynaklardan pay almak ve ABD'nin askeri-stratejik alanında varlık göstermek için de çabalıyor.
* * * *
Bu nedenle, Trump'ın Grönland'daki güvenlik çıkarlarını kısmen 'Çin gemileri' ile gerekçelendirmesi tamamen temelsiz değil. Uzun bir süre kutup bölgesi uluslararası iş birliğinin modeli olarak kabul edildi. Bu artık geçerli değil. Finlandiyalı araştırmacılar 2023'te Batı'nın Arktik'teki askeri yeteneklerinin Rusya'nınkinden yaklaşık 'on yıl geride' olduğunu yazmış. Danimarka’nın da Arktik savunmasını ihmal ettiği biliniyor.
* * * *
Trump'ın bir süre önce Danimarka'nın köpek kızaklarıyla Grönland‘ı savunma çabaları hakkındaki alaycı sözlerinin tamamen asılsız olmadığı da biliniyor. Danimarka, ancak şimdi, Amerikan baskısı altında, Grönland'ın güvenliğine daha fazla yatırım yapmaya karar verdi. Üç adet Arktik bölgesine uygun devriye botu ve bölgenin daha iyi gözetimi için uzun menzilli insansız hava araçlarına birkaç milyar avro yatırım yapılacak. Belki de artık geç.
* * * *
Ancak bu, uçsuz bucaksız adanın güvenliğini garanti altına almak için yeterli olmaktan çok uzak. Şu ana kadar Danimarka'nın adada sadece birkaç yüz askeri personeli var ve bunların çoğu polis görevi yapıyor. Dört yıl önce Danimarka, Grönland ve Faroe Adaları ile yeni bir savunma anlaşması imzalamış. Faroe Adaları'nda Kuzey Atlantik'i ve Grönland, İzlanda ve Büyük Britanya arasındaki stratejik öneme sahip 'GIUK geçidi'ni (kısaltma, ülkelerin isimlerinin birleşimidir) izleyebilecek bir radar sistemi henüz yokmuş.
* * * *
Halbuki bu geçidin Rus filosunun Arktik Okyanusu'ndaki limanlarından Atlantik'e ulaşabildiği Grönland, İzlanda ve Birleşik Krallık'ın kuzey ucu arasındaki deniz alanını ifade ettiği söyleniyor. Uluslararası medya, politik ve askeri analistler bu konuya uzunca bir süredir dikkati çekiyorlar. Ben de Temmuz 2023’deki makalemde Kuzeyde ‘Büyük Oyun‘ başlığıyla bu konuyu ele almıştım...
* * * *
Türkiye de, Kuzey Kutbu’nu içeren Arktik bölgesindeki gelişmeleri mutlaka dikkatle takip ediyordur. Arktik bölgesi 60’ıncı Kuzey paralelinin kuzeyinde yaklaşık 30 milyon kilometrekarelik bir bölge. 1996’da ABD, Danimarka, Finlandiya, İsveç, İzlanda, Kanada, Norveç ve Rusya arasında Arktik Konsey (Kuzey Kutup Konseyi) kurulmuş. Gözlemci ülkeler var. Türkiye de Konsey‘e gözlemci üyelik için başvurmuş. Özetleyelim. Kuzey Kutbu jeopolitik güç mücadelesinin aktif bir arenası. Grönland da, gelecekte 'büyük bir mücadele alanı' olacak Arktik bölgesi için stratejik öneme sahip.