Dijital sansürün geçici olarak geri çekildiği Kuzey Kıbrıs’ta asıl tartışma artık daha derin: “masumiyet karinesi” gerekçesiyle getirilen yasal düzenleme, gazeteciliğin sınırlarını yeniden çizerek basın özgürlüğünü çok katmanlı bir baskı altına sokuyor.

Kuzey Kıbrıs’ta basın özgürlüğü tartışması yeni bir evreye girdi. Son dönemde yaşanan dijital sansür uygulamaları kısmen geri alınmış, Haber Kıbrıs dahil birçok platformun sosyal medya hesapları ve içerikleri büyük ölçüde restore edilmiş olsa da, asıl tartışma artık başka bir zemine kaymış durumda. Gözler, “masumiyet karinesi” gerekçesiyle Ceza Muhakemeleri Usulü Yasası’na eklenen düzenlemede.
Çünkü bugün gelinen noktada, dijital müdahaleler geçici olarak geri çekilmiş görünse bile, kalıcı ve yapısal etkisi çok daha derin olabilecek bir gelişme yaşanmış durumda: gazeteciliğin sınırlarını doğrudan yeniden tanımlayan bir yasal çerçeve oluşturuldu.
YASA GEÇTİ, İTİRAZLAR KARŞILIKSIZ KALDI
Söz konusu düzenleme, uzun süre Meclis komitesinde beklemiş, meslek örgütleri, hukukçular ve sivil toplum tarafından yoğun biçimde eleştirilmişti. Ancak bu itirazlar dikkate alınmadı ve düzenleme yasalaştırıldı.
Kıbrıs Türk Gazeteciler Birliği, düzenlemeyi açık bir şekilde “masumiyet karinesi perdesi altında basına müdahale” olarak nitelendirdi ve tanımadığını ilan etti. Birlik, yıllardır bu ilkenin korunması için etik mekanizmalar geliştirdiklerini hatırlatarak, gazeteciliğin yasa ve hapis tehdidiyle düzenlenemeyeceğini vurguladı.
Benzer şekilde Basın Emekçileri Sendikası da düzenlemenin doğrudan gazetecileri hedef aldığını, ifade özgürlüğünü ihlal ettiğini ve kamuoyunun haber alma hakkını ortadan kaldırmaya yönelik olduğunu savundu.
Eleştirilerin odağında ise çok somut bir sonuç var: Kamuoyunu ilgilendiren davalarda, özellikle tanınmış kişilere ilişkin yargı süreçlerinin haberleştirilmesinde isim ve fotoğraf kullanımının suç kapsamına alınması.
Bu, gazeteciliğin en temel araçlarından birinin kriminalize edilmesi anlamına geliyor.
MASUMİYET KARİNESİ Mİ, GÖRÜNÜRLÜĞÜN SINIRLANDIRILMASI MI?
Düzenlemenin savunusu “masumiyet karinesi” üzerinden kuruluyor. Ancak tartışma tam da burada düğümleniyor.
Zira yerleşik Avrupa hukukuna, özellikle de Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi içtihatlarına göre, kamu yararı taşıyan kişilerle ilgili gelişmelerin, davaların haberleştirilmesi ifade özgürlüğünün bir parçası olarak kabul ediliyor. Özellikle kamuya mal olmuş kişiler söz konusu olduğunda bu alan daha da genişliyor.
Dolayısıyla getirilen sınırlama, bir ilkeyi korumaktan ziyade, o ilkenin kapsamını genişleterek kamusal görünürlüğü daraltma riski taşıyor.
Basın örgütlerine göre mesele, masumiyet karinesinin korunması değil; bu ilkenin, özellikle yolsuzluk, usulsüzlük ve kamu gücünün kötüye kullanımı iddialarının görünürlüğünü azaltacak şekilde araçsallaştırılması.
DİJİTAL SANSÜR GERİ ÇEKİLDİ, ANCAK BELİRSİZLİK SÜRÜYOR
Son günlerde dijital alanda yaşanan gelişmeler, tabloya geçici bir rahatlama unsuru eklemiş gibi görünse de, temel sorunlar yerinde duruyor. Haber Kıbrıs başta olmak üzere birçok platformun hesaplarının yeniden açılması ve içeriklerin geri yüklenmesi, ilk bakışta bir geri adım olarak değerlendirilebilir.
Ancak bu geri dönüşün kapsamı, nedenleri ve sürdürülebilirliği belirsizliğini koruyor. Arşivlerin tamamının geri yüklenip yüklenmediği net değil. Müdahalelerin nasıl ve kim tarafından gerçekleştirildiği konusunda şeffaflık bulunmuyor. Daha önemlisi, benzer müdahalelerin tekrar etmeyeceğine dair hiçbir yapısal güvence yok.
Bu nedenle medya çevrelerinde hâkim değerlendirme, dijital sansürün ortadan kalkmadığı, yalnızca geçici olarak geri çekildiği yönünde.
YENİ TARTIŞMA: DIŞ KURUMSAL MÜDAHALE İHTİMALİ
Ancak son günlerde dolaşıma giren bazı değerlendirmeler, bu tabloya üçüncü ve son derece hassas bir boyut daha ekliyor. Sosyal medya platformlarında yaşanan erişim sorunlarının “Kıbrıs Türk imkânlarıyla çözülemeyeceği” ve bu nedenle Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu gibi Türkiye merkezli kurumların devreye girmesinin gerekebileceği yönündeki söylemler, teknik bir çözüm arayışının çok ötesine geçen bir tartışmayı tetikliyor.
Bu yaklaşım, sorunun artık yalnızca teknik bir aksaklık değil, egemenlik, yetki ve ifade özgürlüğü ekseninde şekillenen çok katmanlı bir meseleye dönüştüğünü açıkça ortaya koyuyor. Dijital platformlara erişim ve müdahale konusunda zaten tartışmalı olan kısıtlayıcı eğilimler sürerken, buna bir de dış kurumsal kapasitenin dahil edilmesi fikri, kısa vadede pratik bir çözüm gibi sunulsa da, özünde sansürcü bir zihniyetin kurumsallaşma riskini barındırıyor.
Bu tür bir yönelim, yalnızca mevcut sorunları çözmekle kalmayıp, gelecekte hangi içeriklerin erişilebilir olacağına kimlerin karar vereceği sorusunu daha da kritik hale getirerek, uzun vadede çok daha derin ve kalıcı sakıncalar doğurma potansiyeli taşıyor.
ÜÇ KATMANLI BASKI: TEKNOLOJİ, HUKUK VE YETKİ GENİŞLEMESİ
Bu noktada ortaya çıkan yapı artık çok daha net: Bir yanda dijital araçlar üzerinden yürütülen anlık müdahaleler var. Diğer yanda yasal düzenlemeler yoluyla kalıcı bir caydırıcılık oluşturuluyor. Buna ek olarak, dış kurumsal müdahale ihtimali yeni bir yetki katmanı yaratıyor.
Bu üç alan birbirini tamamlıyor. Dijital müdahaleler görünürlüğü kesiyor. Yasal düzenlemeler gazeteciliği riskli hale getiriyor. Kurumsal kapasitenin genişlemesi ise bu iki alanı daha güçlü bir denetim çerçevesine oturtma potansiyeli taşıyor.
Ortaya çıkan tablo, klasik sansür anlayışından farklı, daha karmaşık ve daha az görünür bir kontrol sistemine işaret ediyor.
ASIL SORU DEĞİŞİYOR
Bugün Kuzey Kıbrıs’ta tartışma artık “basın özgürlüğü var mı?” sorusunun ötesine geçmiş durumda. Asıl mesele, gazeteciliğin sınırlarını kimin belirlediğidir.
Eğer bu sınırlar; platform mekanizmaları, cezai yaptırımlar ve gerektiğinde dış kurumsal müdahalelerle çiziliyorsa, bu yalnızca basının değil, demokratik denetimin alanının daraltılması anlamına gelir.
Kuzey Kıbrıs’ta yaşananlar bu açıdan kritik bir eşik niteliği taşıyor. Dijital sansür uygulamalarının kısmen geri çekilmiş olması, yasal düzenlemenin yarattığı yapısal baskıyı ortadan kaldırmıyor. Aksine, tabloyu daha net hale getiriyor.
Sorun artık yalnızca içeriğin sansürlenmesi değildir. Asıl mesele, o içeriğin hangi koşullarda üretilebildiği, hangi risklerle yayımlanabildiği ve bu sürecin kimlerin kontrolünde şekillendiğidir.
Başka bir ifadeyle, tartışma “ne söyleniyor”dan çok “ne söylenebilir hale bırakılıyor” sorusuna evrilmiş durumdadır.
Kıbrıs Türk basını bunu hak etmiyor.
Sayın Cumhurbaşkanı, bu yasayı lütfen onaylamayın; yeniden değerlendirilmek üzere Meclis’e iade edin.
Sayın Başbakan, bu düzenlemede ısrar etmeyin; ortaya çıkan bu abes tabloyu düzeltin.
Gazetecilerin yükselen itirazına kulak verin, onları dinleyin.
Gazeteci arkadaşım Hüseyin Ekmekçi’nin sözleri sahadaki ruh hâlini açıkça yansıtıyor:
“Bu kadarı da olmaz dedikçe, daha fazlası oluyor. Yolsuzluk var, arsızlık var, sahtecilik var; ama bunları yazmayacağız öyle mi? Gerekirse ceza alırız, ne olacak… Sıradan bir mahkeme haberini bile yazmak suç sayılacaksa, gazetecilik nasıl yapılacak?”