Seçim ve Halkoylaması Yasası’nda karma oy sisteminin kaldırılmasını öngören değişiklik önerisinin Hukuk ve Siyasi İşler Komitesi’nden oy çokluğuyla geçmesi doğru bir adımdır.
Burada siyasi hesaplar bir kenara bırakılmalı, meselenin özüne bakılmalıdır.
Karma oy sistemi seçmeni özgürleştiren değil, seçmeni zorlayan bir sistem haline gelmiştir.
Rakamlar ortada.
2022 seçimlerinde yaklaşık 14 bin karma oy kullanıldı ve bu oyların yüzde 41'i geçersiz sayıldı.
Yani seçmenin kullandığı her iki-üç karma oydan biri sandıkta geçerliliğini kaybetti.
Bu tablo, üzerinde uzun uzun düşünülmesi gereken bir tablodur.
Seçmenin iradesini sandığa yansıtmak için kullanılan bir seçim yönteminin, seçmenin önemli bir bölümünün oyunu geçersiz hale getiriyorsa burada sistemin kendisini sorgulamak gerekir.
Demokrasinin amacı, seçmene mümkün olduğunca açık, anlaşılır ve hata payı düşük bir seçim sistemi sunmaktır.
Seçmen sandığa gittiğinde ne yapacağını kolayca anlamalıdır.
Bir oy pusulasının nasıl doldurulacağı konusunda kafa karışıklığı yaşanıyorsa ve bunun sonucunda binlerce oy geçersiz hale geliyorsa, artık “Bu seçmenin hatasıdır” demek kolaycılıktır.
Sistemin de kendisini sorgulaması gerekir.
Karma oy uygulamasının en önemli sorunlarından biri de budur.
Seçmen bir siyasi partiye destek vermek istiyor ama aynı zamanda farklı partilerden belirli adayları tercih etmek istiyorsa, oyunu belirli kurallar çerçevesinde dağıtmak zorunda kalıyor.
Mühür, tercih, aday sayısı, bölge ve geçerlilik kuralları derken seçim, bazı vatandaşlar açısından adeta bir matematik sınavına dönüşüyor.
Oysa sandık, vatandaşın iradesini en basit ve en anlaşılır biçimde ortaya koyduğu yer olmalıdır.
Üstelik önerilen yeni sistemde seçmen yine partisinin mührünü kullanarak tercihlerini yapabilecek. Dolayısıyla “Karma oy kaldırılırsa seçmenin aday tercih hakkı tamamen ortadan kalkacak” şeklindeki yaklaşım da doğru değildir.
Asıl mesele, seçim sisteminin daha anlaşılır, daha sade ve daha az hata üreten bir yapıya kavuşturulmasıdır.
CTP'nin “Seçimlere kısa süre kala seçim sisteminin temel kuralları değiştirilmemeli” yönündeki itirazı önemlidir.
Ancak Çalışma Bakanı Oğuzhan Hasipoğlu'nun açıklamasına göre bu düzenleme ilk kez bugün gündeme getirilmiş bir öneri de değildir. Değişiklik önerisinin 9 Mayıs 2023'te sunulduğu ifade edilmektedir.
Dolayısıyla mesele yalnızca “seçime üç-beş ay kala yasa değiştiriliyor” noktasına indirgenmemelidir.
Karma oy sisteminin bir başka sonucu da siyasi partilerin kurumsal yapısını zayıflatmasıdır.
Milletvekili seçimi sadece bireysel adayların yarıştığı bir yarış değildir.
Seçmen aynı zamanda bir siyasi partiye, o partinin programına, politikalarına ve ülke vizyonuna oy verir.
Partilerin güçlü olması, demokrasinin güçlü olması anlamına gelir.
Elbette adayların halk tarafından seçilmesi önemlidir.
Ancak şunu unutmayalım. Parti kimliğini tamamen ikinci plana atan bir sistem, siyasi partilerin program ve politika üretme gücünü de zayıflatır. Bizden söylemesi…